Harold Pinter, yirminci yüzyılın İngiliz tiyatrosuna damga vurmuş, 2005 yılında Nobel Edebiyat Ödülü kazanmış seçkin bir yazar, şair ve oyuncudur. 10 Ekim 1930'da Londra'da dünyaya gelen sanatçı, İngiliz sahne sanatlarının modern dönemdeki en önemli sesi kabul edilir. Eserlerinde bireylerin günlük ilişkilerindeki sessiz baskıları ve sözsüz çatışmaları, kendine has diyalog çözümlemeleriyle tiyatro sahnesine taşımıştır.
Savaşın Gölgesinde Büyüyen Bir Deha
Sanatçı, Portekiz'den göç eden Yahudi kökenli Hyman ve Frances Pinter çiftinin terzilik yapan babasının oğlu olarak dünyaya geldi. İkinci Dünya Savaşı patlak verdiğinde henüz dokuz yaşındayken ayrılmak zorunda kaldığı Londra'ya ancak on iki yaşında dönebildi. İlerleyen dönemlerde bu yıkıcı savaşın ve bombardımanların ruhunda bıraktığı derin izleri hiçbir zaman silemedi. Okul yıllarında Franz Kafka ve Ernest Hemingway okumaları yapan genç, Hackney Downs Dil Okulu'ndaki eğitimi sırasında okul sahnesinde Joseph ve Romeo rolleriyle tiyatroya adım attı. Kararını oyunculuktan yana kullanan sanatçı, 1948 yılında burslu kazandığı Kraliyet Akademi Dramatik Sanatlar Okulu'nu iki yıl sonra yarıda bıraktı. Ülkesinde askeri hizmeti reddetmesi sebebiyle para cezasına çarptırılan yazar, ilk şiirlerini ise 1950 yılında Harold Pinta mahlasıyla edebiyat dünyasına sundu.
Sahne Tozu ve Yazan Bir Kalem
1951'de yeniden Drama Okulu eğitimine başlayan ve çeşitli tiyatro topluluklarıyla şehir şehir gezen Pinter, zamanla oyun yazarlığına yöneldi. Bristol Üniversitesi için ilk oyunu olan Oda (The Room) adlı eseri sadece dört günde yazarak yeteneğini kanıtladı. 1958 yılında sahnelenen ilk uzun soluklu eseri Doğum Günü Partisi (The Birthday Party) dönemin eleştirmenlerince sert şekilde hırpalansa da yılmadı. Ertesi yıl Git Gel Dolap (The Dumb Waiter) Frankfurt'ta izleyiciyle buluştu. Hampstead sahnesinde bu iki oyunun birlikte sergilenmesiyle Pinter, tiyatro çevrelerinde büyük övgüler toplamaya başladı.
Sanatçı, eserlerinde özellikle işçi sınıfının zorlu yaşam koşullarını, yaşadıkları hayal kırıklıklarını ve günlük konuşmaların ardındaki gizli psikolojik gerilimleri işledi. Kariyeri boyunca 29 tiyatro oyunu ve sayısız film senaryosu kaleme aldı. Yazarın dönemlere yayılan zengin oyun üretimi arasında şu başyapıtlar yer alır:
- Kapıcı (The Caretaker - 1957)
- İnce Sızı (A Slight Ache - 1958)
- Sera (The Hothouse - 1958)
- Koleksiyon (The Collection - 1961)
- Aşık (The Lover - 1962)
- Eve Dönüş (The Homecoming - 1965)
- Eski Zamanlar (Old Times - 1970)
- Issız Topraklar (No Man's Land - 1974)
- Aldatma (Betrayal - 1978)
- Dağ Dili (Mountain Language - 1988)
- Kutlama (Celebration - 1999)
Sinema Külliyatı ve Oyunculuk Deneyimleri
Tiyatronun yanı sıra sinema dünyasında da aktif bir rol üstlenen sanatçı, birçok önemli yapımın senaryosuna imza attı. 1963 yapımı The Servant, 1964 tarihli The Pumpkin Eater, 1966 yapımı The Quiller Memorandum ve Modesty Blaise, 1967 tarihli Kaza (Accident), 1970 yapımı The Go-Between, 1976 tarihli Son Patron (The Last Tycoon) ve 1981 yapımı Fransız Teğmenin Karısı (The French Lieutenant's Woman) bu senaryoların önde gelenleridir. Ayrıca 1983 yapımı Betrayal, 1985 tarihli Turtle Diary, 1989 yapımı Reunion, 1990 tarihli The Comfort of Strangers ve Damızlık Kızın Öyküsü (The Handmaid's Tale) ile 1993 yapımı The Trial ve son olarak 2007'de Ölümcül Oyun (Sleuth) filmlerinin senaryolarını da kaleme almıştır.
Sadece kalemiyle değil, oyuncu kimliğiyle de beyaz perdede boy gösteren Pinter, 1963'te The Servant, 1967'de Kaza, 1999'da Mansfield Park, 2001'de Panama Terzisi ve 2007'de Ölümcül Oyun gibi filmlerde çeşitli karakterleri canlandırmıştır. 2009 yılında ise 81. Akademi Ödülleri televizyon yapımında kendisi olarak yer almıştır.
Siyasal Aktivizm ve Toplumsal Duruş
Pinter yalnızca edebiyatla sınırlı kalmayıp, dünya politikasındaki gelişmelere de sesini yükseltti. Amerika ve İngiltere'nin Irak'a müdahalesine karşı durarak İngiltere Başbakanı Tony Blair'e yönelik başlatılan muhalefet hareketine çalışmalarıyla katıldı. Türkiye ile de yakın bir bağ kuran yazar, 1985 yılında ünlü yazar Arthur Miller ile birlikte 12 Eylül askeri yönetiminin baskılarına maruz kalan Türk aydınlarına destek vermek amacıyla ülkemizi ziyaret etti. 2004 yılında ise antik yerleşim Hasankeyf'in korunması için Ilısu Barajı inşaatına karşı yürütülen uluslararası kampanyaya destek sağladı.
Özel Yaşamı ve Vedası
Sanatçı, 14 Eylül 1956'da Vivien Merchant ile dünya evine girdi ve 1958 yılında Daniel Brand adını verdikleri bir erkek çocuk sahibi oldu. Bu evliliği 1980 yılında boşanma ile sonuçlandı. Aynı yılın 27 Kasım günü, tanınmış tarihçi ve yazar Lady Antonia Fraser ile hayatını birleştirdi. Uzun yıllar süren başarılı sanat yaşamının ardından, gırtlak kanseriyle mücadele eden Harold Pinter, 24 Aralık 2008 günü 78 yaşındayken doğduğu şehir olan Londra'da yaşama veda etti.