Dario Fo, 24 Mart 1926'da Sangiano'da doğmuş, 13 Ekim 2016'da Milano'da ölmüş İtalyan oyun yazarı, tiyatro yönetmeni ve oyuncudur. 1997'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazandı.
Tiyatro anlayışı ve kariyeri
Oyunlarındaki temalar güncel sorunlara dayandığı için tiyatro karikatürcüsü, toplumsal ajitatör ve radikal palyaço olarak da nitelendirildi. Kariyerine küçük kabare ve tiyatrolar için yergili revüler yazan bir metin yazarına yardım ederek başladı. Oyuncu Franca Rame ile evlendikten sonra 1959'da Rame ile birlikte Dario Fo - Franca Rame Topluluğu'nu kurdu. İkili, "Canzonissima" adlı televizyon programında sundukları komik skeçlerle kısa sürede tanındı ve zamanla siyasal bir ajit-prop tiyatrosu geliştirdi. Oyunları temelde commedia dell'arte geleneğine dayanır; tarzları Fo'nun deyişiyle "resmî olmayan solculuk"la kaynaşmıştı.
İkili daha sonra, 1968'de İtalyan Komünist Partisi'yle bağları olan Yeni Sahne adlı bir başka topluluk kurdu. 1970'te Halk Tiyatrosu Topluluğu ile fabrika, park ve spor alanı gibi halkın toplu olarak bulunduğu yerleri dolaşmaya başladılar. Morte Accidentale di un Anarchico (Bir Anarşistin Kaza Sonucu Ölümü) ve Non si paga, non si paga! (Ödemiyoruz, Ödeyemeyeceğiz!) gibi oyunları çok tutuldu. Bir oyuncu olarak Fo en çok, tek başına bir yetenek gösterisi sunduğu Mistero Buffo (1973) ile tanındı. Her izleyici topluluğu önünde değişecek kadar güncelliğe dayanan bu yapıt, Orta Çağ gizem oyunlarının çağdaş bir uyarlaması olarak değerlendirilir.
Oyunları
Oyunları arasında Her Hırsız Haydut Değildir (1958), Bir Anarşistin Kaza Sonucu Ölümü, Klaksonlar, Borazanlar ve Bırtlar, Kadın Oyunları (Female Parts, 1981), Elizabeth, Neredeyse Kadın, Ödemiyoruz, Ödeyemeyeceğiz (1974), Japon Kuklası ve Açık Aile yer alır. Listedeki en eski oyun 1958 tarihli Her Hırsız Haydut Değildir, en bilinenlerinden biri ise 1974 tarihli Ödemiyoruz, Ödeyemeyeceğiz'dir.
Ödülleri
Fo'nun kariyeri; kabareden televizyona, sokak ve fabrika tiyatrosundan Nobel ödülüne uzanan geniş bir yelpazeyi kapsar. Ödülleri arasında 1981'de Premio Satira Politica Forte dei Marmi ve Sonning Ödülü'nü, 1986'da Obie Ödülü'nü aldı. 1997'de Nobel Edebiyat Ödülü'nün yanı sıra İtalya Kültür ve Sanat Altın Madalyası'nı (devlet madalyası) kazandı.
Benzer kişiler
- Binnur Şerbetçioğlu (Oyun Yazarı)
- Cengiz Toraman (Oyun Yazarı)
- Güner Sümer (Oyun Yazarı)
- Harold Pinter (Oyun Yazarı)
- Carl Ebert (Tiyatro Yönetmeni)
- Asuman Korad (Tiyatro Yönetmeni)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Dario Fo maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.