İzmir sokaklarından Paris müzikhollerine uzanan büyüleyici hikayesiyle Dario Moreno, 1950’li ve 60’lı yıllarda eşsiz sesi ve oyunculuğuyla tanınan, kitleleri peşinden sürüklemiş bir sanatçıdır. Asıl adı David Arugete olan İtalyan Yahudisi kökenli müzisyen, Aydın'ın Germencik ilçesinde 3 Nisan 1921'de dünyaya gelerek müzik tarihine adını altın harflerle yazdırdı. Erken yaşta babasını kaybettikten sonra annesiyle birlikte yerleştiği İzmir’in yoksul sokaklarında hayata tutunmaya çalışan genç Moreno’nun içindeki müzik tutkusu, yıllar geçtikçe onu yerel sahnelerden uluslararası dev müzikhollerin aranan yıldızlığına taşıyacaktı. Dünya çapında Türkçe, Fransızca ve İspanyolca eserler seslendiren sanatçı, hem şarkıları hem de rol aldığı sinema filmleriyle kültürel bir köprü kurdu.
Yetimhaneden Hukuk Katipliğine Uzanan Zorlu Yıllar
Moreno’nun çocukluk dönemi büyük zorluklarla geçti. Demiryolu işçisi olan babasının trajik bir cinayete kurban gitmesi üzerine aile İzmir’e taşınmak zorunda kaldı. Geçim sıkıntısı çeken annesi Madam Roza, küçük Dario’yu dört yaşına kadar kalacağı Nido De Guerfanos Yetimhanesi’ne bıraktı. Buradan çıktıktan sonra Musevi ilkokulunu tamamlayan genç yetenek, ailesine destek olmak için gençlik yıllarında çok sayıda farklı işte çalıştı. En yakın çocukluk dostu Alber Dinar’dı. Kardiçalı Han’daki getir götür işlerini yaparken avukat Nuri Fettah’ın dikkatini çekerek katipliğe yükselmesi, hayatındaki önemli dönüm noktalarından biri oldu. Geceleri ise Millî Kütüphane’de Fransızca çalışarak kendisini durmaksızın eğitiyordu. Sanatçının dillere olan bu yeteneği, ilerleyen yıllarda dünya sahnelerinde en büyük gücü haline gelecekti.
Gitara duyduğu yoğun ilgi sayesinde kendisini geliştiren Moreno, Bar-Mitsvah törenlerinde şarkı söyleyerek müzik dünyasına ilk adımlarını attı. Sanatçının 1940 yılında Ankara’daki Devlet Konservatuvarı sınavına girebilmek amacıyla gönderdiği mektubunda dile getirdiği dil bilgisi de bu birikimi destekler niteliktedir:
- Türkçe ve Fransızca
- İspanyolca
- İtalyanca ve İngilizce
İkinci Dünya Savaşı döneminde Akhisar Orduevi’nde piyade olarak askerlik vazifesini yaparken caz orkestrasında solistlik yaptı. Ayrıca Konya ve Adana’daki askeri tesislerde de sahne alarak müzikle olan bağını iyice kuvvetlendirdi. Terhis olduktan sonra İzmir Kordon’daki Marmara Gazinosu’nda sahne alan sanatçı, ilk gerçek konserini ise Konak vapur iskelesinin üzerindeki gazinoda verdi.
İzmir’den Paris Sahnelerine Uzanan Başarı
Şöhret basamaklarını hızla tırmanan Moreno, annesiyle birlikte Karataş semtindeki tarihi Asansör Sokağı’na taşınarak yeni bir yaşama başladı. İzmir Palas Oteli’nde sahneye çıktığı dönemde popülaritesi doruğa ulaştı. İstanbul Fenerbahçe’deki Belvu Gazinosu’nda şarkı söylediği dönemde, sadece iki gün sahne almak üzere gittiği Ankara Bomonti Gazinosu’nda seyircinin yoğun ilgisiyle karşılaşınca başkentteki kalış süresini tam iki yıla uzattı. Ankara'da şair Orhan Veli ile oda arkadaşlığı yaptı. Daha sonra piyanist Fritz Kerten ile İstanbul’da çalıştıktan sonra sırasıyla Atina ve Paris’in yolunu tuttu. Fransa’daki ilk yılları büyük hayal kırıklıklarıyla geçse de Almanya’daki Amerikan askeri kulüplerinde şarkı söyleyerek ayakta kalmayı başardı. Ardından seslendirdiği Jezabel adlı parça ile Fransa’da olağanüstü bir çıkış yakalayarak adını tüm Avrupa’ya duyurdu.
Cannes'daki ünlü Palm Beach Oteli’nde sahne alan şarkıcı, Adieu Lisbon ve Cou Courou Cou Cou gibi kalipso eserleriyle başarısını tescilledi. Bu süreçte eski dostu Fritz Kerten’i adını Andre Kerr yaparak piyanisti olarak yanına aldı ve annesi Roza ile birlikte Paris'te yaşamaya başladı. Fecri Ebcioğlu ile Sezen Cumhur Önal’ın Türkçe sözler yazdığı şarkılarıyla Türkiye’deki hayran kitlesini genişleten sanatçı, müzikal tiyatroda da kendisini kanıtladı. Jacques Brel’in başrolünü üstlendiği L'Homme de la Mancha müzikalinde canlandırdığı Sancho Pancho karakteriyle sahne tozunu yuttu. Müzik kariyerinin yanı sıra beyaz perdede de boy gösteren ünlü aktör, aynı zamanda yaşamı boyunca tam 32 sinema filminde rol aldı. Onun sanata bıraktığı bu zengin miras, Kosta Kortidis’in yazıp yönettiği tiyatro oyunlarında da anılarak vefa dolu sahnelerle taçlandırıldı.
Uçak Kaçırma Tartışması ve Zamansız Vedası
Dario Moreno, 1 Aralık 1968 tarihinde Paris'teki büyük galaya ve "Türk Gecesi"ne katılmak üzere Yeşilköy Havaalanı'na doğru yola çıktı. Ancak uçağını kaçırması ve görevlilerle girdiği sert tartışma, kronik hipertansiyon hastası olan sanatçının tansiyonunun hızla yükselmesine sebep oldu. Havaalanında fenalaşarak yere yığılan Moreno, tüm müdahalelere rağmen hastaneye ulaştırılamadan hayatını kaybetti. Sanatçı hayata gözlerini yumduğunda henüz kırk yedi yaşındaydı. Büyük müzisyenin vefatı sanat dünyasında derin bir yas yarattı. Vasiyetinde çok sevdiği İzmir topraklarına gömülmek istediğini belirtmişti. Fakat o dönem İsrail’e göç eden annesi Madam Roza, oğlunun cenazesini Holon kentindeki mezarlığa götürerek orada toprağa verdi. Geriye ise dillerden düşmeyen şarkıları ve İzmir sokaklarında yankılanan unutulmaz hatıraları kaldı.