Isadora Duncan Kimdir?

Tam adı Angela Isadora Duncan olan ünlü dansçı, 27 Mayıs 1877 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri'nin San Francisco şehrinde, İrlanda kökenli bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmiştir. Klasik balenin katı kurallarına meydan okuyup doğallığı savunarak sahne sanatlarında büyük bir dönüşüm başlatan sanatçı, modern dansın temellerini çıplak ayaklarıyla atmıştır. Yaşamı boyunca özgürlüğün, bireysel ifadenin peşinden koşan Duncan, trajik bir kazayla yaşamını yitirdiği 14 Eylül 1927 tarihine kadar Avrupa ve Amerika genelinde derin izler bırakan benzersiz bir ekol yaratmıştır.

Klasik Balenin Zincirlerini Kıran Özgür Adımlar

Gençlik yıllarında büyük bir yoksullukla mücadele etmek zorunda kalan Isadora, ailesinin boşanma sürecinin ardından annesi ve kardeşleriyle birlikte hayata tutunmaya çalıştı. Henüz on yaşındayken hiçbir profesyonel eğitim almadan, yalnızca içsel ritimlerini dinleyerek dans etmeye başladı. Sıra dışı yeteneği seçkin salonlarda büyük ilgi gördü. Sanatçı, klasik balenin kurallarını henüz altı yaşındayken sorgulamış ve parmak ucunda yürümenin doğaya aykırı olduğunu savunmuştur. Kendine has ve tamamen özgür bir hareket dili oluşturmayı hedefleyen dansçı, sahne çalışmalarında daima çıplak ayakla performans sergilemeyi tercih etmiştir.

Chicago ve New York sahnelerinde sergilediği ilk gösteriler başlangıçta arzuladığı kabulü görmemiştir. Ancak pes etmeyen sanatçı, hayallerinin izinden gitmeye devam etmiştir. 1899 yılında ailesiyle beraber Avrupa'ya göç eden Duncan, burada antik Yunan mitolojisine yoğun bir ilgi duymaya başlamıştır. Bu alanda gerçekleştirdiği derin araştırmalar, sonraki yıllarda sahnede giyeceği uçuşan kostümlerin de temel esin kaynağını oluşturmuştur. Kendi sınırlarını aşan öncü dansçı, neredeyse tüm turnelerini tek başına planlayıp gerçekleştirmiştir. Zamanla kendisi bir dünya markası haline gelmiş ve özellikle şu ülkelerde çok büyük başarılara imza atmıştır:

• Fransa (Paris)
• Almanya
• Avusturya
• Macaristan
• Yunanistan
• Rusya

Trajedilerle Dolu Bir Yaşam ve Moskova Yılları

Hayatının erken dönemlerinde okuduğu George Eliot imzalı Aşkın Bedeli (Adam Bede) adlı romandan çok etkilenen Duncan, yaşamı boyunca hiç evlenmeme ve evlilik dışı çocuk sahibi olma kararı almıştır. Kendine verdiği bu sözü tutan Isadora, aşkı ve cinselliği hiçbir toplumsal baskıya aldırmadan özgürce deneyimlemiştir. Bu felsefeyle hayatını şekillendiren dansçı, ünlü tiyatro insanı Edward Gordon Craig ile olan birlikteliğinden 1906 yılında kızı Deidre'yi kucağına almıştır. Craig, onun sanatsal dünyasını derinden etkileyen bir figürdü. Daha sonra iş insanı Paris Singer ile yaşadığı ilişkiden 1910 yılında oğlu Patrick dünyaya gelmiştir.

Sanatçı, 1904 yılında Berlin-Grünewald bölgesinde kız kardeşi Elizabeth ile birlikte yatılı bir dans okulu açmıştır. Bu eğitim yuvasında çocukları tamamen ücretsiz olarak yetiştirmeyi amaçlamış, onların zihinsel ve fiziksel gelişimlerini eş zamanlı olarak destekleyen dersler sunmuştur. Okulunu daha sonra Berlin merkezine taşıyan Duncan, yaşamının en büyük trajedilerini de evlatları üzerinden yaşamıştır. Çocukları Deirdre ve Patrick, 1913 yılında Fransa'da dadılarıyla birlikte seyahat ettikleri otomobilin Seine Nehri'ne yuvarlanması sonucu boğularak hayatını kaybetmiştir. Şoförün duran aracın manivelasını çalıştırmak için inmesi ve el frenini çekmeyi unutmasıyla gerçekleşen bu felaket, sanatçın ruhunda derin yaralar açmıştır.

Sanatçının derin izler bırakan çocukları şu şekildedir:

• Maria-Theresa Duncan (1895-1987)
• Anna Duncan (1894-1980)
• Margot Duncan (1900-1925)
• Deirdre Duncan (1906-1913)
• Elizabeth Duncan (1898-1976)
• Erica Duncan (1901-1984)
• Irma Duncan (1897-1977)
• Patrick Duncan (1910-1913)

Amerikan Vatandaşlığından Çıkarılma ve Dramatik Son

Bütün dünyayı gezen Duncan, kendi dans vizyonunu ve sanatını en samimi şekilde anlayan ülkenin Rusya olduğunu düşünmüştür. Moskova'dan gelen davetle orada bir okul açtı. Boynundaki kırmızı şal zamanla onun simgesi oldu. Bu dönemde katıldığı bir davette Rus edebiyatının seçkin şairlerinden Sergey Yesenin ile yolları kesişmiştir. Duncan, Yesenin'in ülke dışına çıkabilmesini kolaylaştırmak amacıyla 3 Mayıs 1922 tarihinde onunla resmi olarak nikah masasına oturmuştur. Evliliğin ardından Berlin ve Boston'a seyahat ettiler.

Amerika'daki sahne performanslarında politik duruşunu sergilemekten çekinmeyen dansçı, bir gösterisinde kırmızı atkısını sallayarak özgürlük çağrısı yapmış ve Sovyetler Birliği'ni insanlık tarihinin en büyük mucizesi olarak tanımlamıştır. Muhafazakar Amerikan toplumunda infial yaratan bu gösteride göğüslerini açarak dans eden Isadora, çıplaklığın ve kadın özgürlüğünün sanatın en saf hali olduğunu dile getirmiştir. Bu devrimci tavrı sebebiyle Amerikan vatandaşlığından çıkarılmıştır. Evlilikleri ise uzun ömürlü olmamış, Mayıs 1923'te ayrılan çiftten Yesenin Moskova'ya dönmüş ve 28 Aralık 1925 tarihinde intihar ederek hayatına son vermiştir.

Isadora Duncan'ın sıra dışı hayatı da en az sanatı kadar dramatik ve sarsıcı bir biçimde son bulmuştur. 14 Eylül 1927 tarihinde Fransa'nın Nice kentinde, Bugatti otomobil satıcısı olan sevgilisi ile üstü açık bir araçta seyahat ederken, boynuna sardığı meşhur kırmızı şalı arabanın tekerleğine dolanmıştır. Bu feci kaza neticesinde boynu kırılan efsanevi dansçı, elli yaşında hayata gözlerini yumuştur. Onun ilham verici ve fırtınalı yaşamı, 1968 yılında yönetmen Karel Reisz tarafından beyaz perdeye taşınmış ve filmde sanatçıyı Vanessa Redgrave canlandırmıştır.