.jpg?width=640)
Fransız sinemasının çehresini değiştiren Yeni Dalga akımının öncülerinden François Roland Truffaut, 6 Şubat 1932 tarihinde Paris'te dünyaya gelen ve yönetmenlik, senaristlik ile yapımcılık alanlarında sinema tarihine damga vuran sıra dışı bir sanatçıdır. Evlilik dışı bir birliktelikten doğan Truffaut'nun çocukluğu büyük kederlerle geçmiştir. Genç yaşında sinemaya tutkuyla bağlanan yönetmen, hayatı boyunca imza attığı özgün yapıtlarla dünya sinemasında çığır açmıştır. Kendi çabalarıyla kendini yetiştiren bu dahi isim, 21 Ekim 1984 tarihinde 52 yaşındayken hayata gözlerini yummuştur. Geride bıraktığı derin izler hala güncelliğini korumaktadır.
Zorlu Bir Çocukluktan Sinema Aşkına
Truffaut, hayata gözlerini açtığında bekar annesi Jeanine de Monferrand henüz 17 yaşındaydı. Biyolojik babası Roland Lévy adında Yahudi bir diş hekimi olsa da, annesi kısa süre sonra mimar Roland Truffaut ile evlendi. Bu evliliğin ardından küçük François, anneannesinin yanına gönderilerek burada büyüdü. Anneannesinin vefatıyla annesinin yanına dönen çocuk, orada hiç istenmedi. Çocukluk yıllarında yaşadığı bu derin yalnızlık hissi ve ailevi sıkıntılar, ilerleyen dönemde sinema tarihinin en önemli otobiyografik başyapıtlarından biri haline gelen 400 Darbe (The 400 Blows) filmine doğrudan ilham kaynağı olacaktı.
Genç François'in sinemayla tanışması sekiz yaşında gerçekleşti. Abel Gance'ın Paradis Perdu adlı filmini seyretmesi, onun içindeki sinema tutkusunu ateşleyen kıvılcım oldu. O günden sonra okuldan kaçarak vaktinin büyük kısmını sinema salonlarında geçirmeye başladı. 14 yaşına geldiğinde okulu tamamen bıraktı. Kendi kendisini eğitmeye karar vererek sayısız kitap okudu ve yüzlerce film izledi. 1948 yılında kendi film kulübü olan Cercle Cinémanie'yi kurduğunda henüz 16 yaşındayken geçimini sağlamak adına küçük bir markette çalışıyordu. Bu kulüpte hayatının dönüm noktası olacak ünlü eleştirmen André Bazin ile tanıştı. Bazin ile aralarındaki 14 yaş farka rağmen kurulan derin dostluk, Truffaut'nun hayatındaki baba özlemini dindiren en önemli baş haline geldi. Savaşa gitmeyi reddettiği için askeri cezaevine düştığünde, onu bu zor durumdan kurtaran kişi yine Bazin oldu.
Yeni Dalga Akımı ve Sinemada Devrim
Truffaut, sinema dünyasına adımını yazarak attı. André Bazin'in desteğiyle 1954 yılında ünlü Les Cahiers du Cinema dergisinde sinema eleştirileri kaleme almaya başladı. Aynı dönemde pratik yapmak amacıyla iki kısa film çekti. Sinema sektörünü daha yakından tanımak adına 1956 yılında Roberto Rossellini'nin yanında asistanlık yapmaya başladı. 1957 yılında Les Films du Carrosse adlı film şirketinin sahibinin kızı olan Madeleine Morgenstern ile hayatını birleştiren yönetmen, aynı yıl sinematografik becerilerini son derece geliştirdiği Les Mintons filmini çekti.
1959 yılı, Truffaut kariyerinin ve Avrupa sinemasının en büyük dönüm noktalarından biri oldu. Kendi çocukluk yıllarından derin izler taşıyan ve başrolünde Jean Pierre Léaud'un oynadığı 400 Darbe filmini çekti. Bu film, dünya sinemasında Yeni Dalga akımının temellerini atan başyapıt olarak kabul gördü. Antoine Doinel karakteriyle sinemaseverlerin hafızasına kazınan bu yapıt, Truffaut'ya Cannes Film Festivali'nde En İyi Yönetmen ödülünü getirdi. Aynı yıl kızı Laura'nın doğumuyla yönetmen, hem sanatsal hem de kişisel hayatında büyük bir mutluluk yaşadı.
Kariyerindeki bu büyük başarının ardından durmaksızın üretmeye devam etti. 1960 yılında Yeni Dalga'nın bir diğer dev ismi Jean-Luc Godard'ın Serseri Aşıklar (Breathless) filminin senaryo aşamasına katkı sundu. Aynı yıl Shoot The Pianist ve The Army Game filmlerini de başarıyla yönetti. 1962 yılında ise Alfred Joseph Hitchcock ile gerçekleştirdiği söyleşi, Le Cinéma Selon Alfred Hitchcock başlığıyla kitaplaştırılarak sinema dünyasının başyapıtlarından biri haline geldi. Aynı yıl, başrolünde efsanevi oyuncu Jeanne Moreau'nun yer aldığı ve bir kadının iki farklı erkeğe duyduğu aşkı konu edinen ünlü Jules ve Jim (Jules And Jim) filmini çekti. Bu romantik dram, dünya genelinde büyük bir yankı uyandırarak sayısız ödüle layık görüldü.
Beyaz Perdenin Unutulmaz Mirası
Truffaut'nun sinematografik dili; çocukluk temaları, derin kederler ve kadın figürleri etrafında şekillenmiştir. İronik ve karanlık temaları ustalıkla işleyen yönetmen, kimi zaman dönemin popüler meselelerini de beyaz perdeye taşımıştır. Eserlerinde hayranlık duyduğu Jean Renoir gibi ustalara selam göndermeyi de ihmal etmemiştir. Yönetmenin sinemasındaki en belirgin izler şu başlıklar altında toplanabilir:
- Çocukluk ve büyüme sancıları
- Derin keder ve bireysel yalnızlık
- Yaşamındaki karmaşık kadın figürleri
Truffaut, yalnızca kamera arkasında kalmakla yetinmeyip, 1956 ile 1978 yılları arasında kendi filmlerinde ufak roller üstlenerek oyunculuk yönünü de göstermiştir. Hatta Steven Spielberg'in yönettiği Üçüncü Türden Yakınlaşmalar (Close Encounters of the Third Kind) filminde Fransız bilim insanı Claude Lacombe karakterine hayat vermiştir. 1980 yılında Son Metro (The Last Metro), 1981'de La Femme D'à Côté ve 1983 yılında Neşeli Pazar filmleriyle üretkenliğini sürdürmüştür. 1983 yılında yeni projesi olan The Little Thief adlı film üzerinde çalışırken beyin tümörü teşchisi konulan usta yönetmen, 21 Ekim 1984 tarihinde hayata gözlerini yummuştur. Yarım kalan son senaryosu ise 1988 yılında Claude Miller tarafından tamamlanarak beyaz perdeye aktılmıştır. François Truffaut, kullandığı yenilikçi kurgu teknikleri ve şiirsel anlatım tarzıyla modern sinemanın kurucularından biri olarak anılmaktadır.