Dünya deniz ticaretinin seyrini değiştiren devasa projelerin arkasındaki isim olan Ferdinand de Lesseps, 19 Kasım 1805 tarihinde Fransa'nın tarihi şehri Versay'da dünyaya gözlerini açtı. Mathieu de Lesseps ile Catherine de Grévigné çiftinin oğlu olan Lesseps, hem diplomatik dehası hem de mühendislik vizyonuyla Süveyş Kanalı'nı inşa ederek insanlık tarihine adını altın harflerle yazdırdı. Çocukluğu babasının konsolosluk görevi yaptığı Pisa ve ardından Paris'te geçen ünlü isim, genç yaşlardan itibaren uluslararası ilişkilerin ve büyük tasarımların içinde büyüdü. Hayatı boyunca kıtaları ve okyanusları birleştirmeyi hedefleyen bu kararlı Fransız, 7 Aralık 1894'te 89 yaşında hayata veda edene dek durmaksızın çalıştı.
Diplomasi Yılları ve Kanal Fikrinin Doğuşu
Ferdinand de Lesseps'in kariyeri ilk olarak hariciye koridorlarında şekillendi. Henüz 21 yaşında adım attığı diplomatik görevlerini 44 yaşına kadar farklı ülkelerde başarıyla sürdürdü. Genç diplomat, ilk olarak 1825 yılında Lizbon'da konsolos yardımcılığı görevine atandı. Bu görevin ardından 1827'de Tunus'a ve nihayetinde 1832 yılında hayatının dönüm noktalarından biri olacak İskenderiye'ye gönderildi. Mısır topraklarındaki bu görev, onun büyük hayalinin tohumlarını ekecekti.
1833 ile 1838 yılları arasında Kahire'de konsolos olarak görev yaptığı dönemde, Fransız mühendislerin Akdeniz ile Kızıldeniz'i birleştirmeye yönelik hazırladığı kanal projeleriyle yakından ilgilenmeye başladı. Doğu ile Batı arasındaki mesafeyi kısaltacak bu görkemli fikir, Lesseps'in zihninde derin bir yer edindi. Kahire'deki verimli yılların ardından 1839-1847 yılları arasında Madrid'de orta elçi olarak görev yaptı. Ancak diplomatik kariyeri beklenmedik bir şekilde son bulacaktı. 1849 yılında Roma Cumhuriyeti'nin Fransız askeri güçlerine teslim olmasına yönelik yürütülen diplomatik görüşmelerde başarısız olunca, kırıcı bir süreçle mesleğinden istifa etmeye zorlandı.
Lesseps'in diplomatik kariyeri boyunca görev yaptığı önemli merkezler şunlardır:
- Lizbon: 1825 yılında konsolos yardımcısı olarak ilk adımını attığı Portekiz şehri.
- Tunus: 1827 yılında atandığı Akdeniz'in önemli diplomatik duraklarından biri.
- İskenderiye ve Kahire: Kanal projesi fikirlerinin olgunlaştığı Mısır şehirleri.
- Madrid: 1839-1847 yılları arasında orta elçi unvanıyla görev yaptığı İspanya başkenti.
Süveyş Kanalı Projesinin Hayata Geçişi
Diplomasiden uzaklaştırılması, Lesseps'in hayallerinden vazgeçirmek yerine onları gerçekleştirmesi için yeni bir kapı açtı. Mısır'da görev yaptığı dönemde zihnine kazınan kanal projesine artık tamamen odaklanabilirdi. Şans, 1854 yılında yüzüne güldü; eski dostu Said Paşa Mısır Valisi oldu. Vali Said Paşa, Lesseps'in vizyonuna güvenerek bu devasa projeyi uygulamaya koyması için ona gerekli resmi yetkiyi verdi.
Yetkiyi alan kararlı mühendis, hemen işe koyularak bölgede kapsamı gözlemler ve keşif çalışmaları yürüttü. Projenin tüm teknik detaylarını titizlikle hazırladıktan sonra, mali kaynak sağlamak amacıyla kolları sıvadı. Halkın desteğini kazanmak ve yatırımcı çekmek için çeşitli konferanslar düzenledi ve sonunda 200 milyon franklık muazzam bir sermaye toplamayı başardı. Takvimler 1858 yılını gösterdiğinde, projenin yürütücüsü olacak Compagnie Universelle de Canal Maritime du Suez şirketini resmen kurdu.
Kanalın yapım süreci son derece çetin şartlar altında başladı. İngiltere'nin sert muhalefetine ve Osmanlı Devleti'nin henüz resmi bir onay vermemiş olmasına rağmen, Lesseps geri adım atmadı. 25 Nisan 1859 tarihinde, Mısır'dan toplanan yerel işçiler ve Avrupa'dan getirilen modern makinelerle kanalın kazılmasına resmen başlandı. Nil Nehri'ni takip eden eski kanallardan farklı olarak bu yeni hat, doğrudan Akdeniz'deki Port Said ile Kızıldeniz'deki Süveyş limanı arasında uzanacaktı. Toplam 162 kilometre uzunluğa ve 75 metre genişliğe sahip olacak bu mecra için çalışmalar hızla sürüyordu.
1863 yılında Said Paşa'nın vefatı üzerine yönetime gelen yeni Mısır Valisi Hidiv İsmail Paşa döneminde çalışmalar kısa bir süreliğine sekteye uğradı. Ancak Fransa İmparatoru III. Napolyon'un diplomatik baskısı ve Osmanlı padişahı Sultan Abdülaziz'in 19 Mart 1866'da yayınladığı tarihi ferman, projenin önündeki engelleri tamamen kaldırdı. 1860 yılında fiilen hız kazanan Süveyş Kanalı inşaatı, büyük bir azimle tamamlanarak 17 Kasım 1869 tarihinde görkemli bir törenle resmen deniz trafiğine açıldı.
Panama Girişimi ve Son Yılları
Süveyş Kanalı'nın başarısıyla dünya çapında bir şöhrete kavuşan Lesseps, ilerleyen yaşına rağmen durmak bilmedi. 1873 yılında yepyeni bir projeyle kamuoyunun karşısına çıktı. Bu kez hedef, Atlantik ve Pasifik okyanuslarını birbirine bağlayacak olan Panama Kanalı'nı inşa etmekti. 1879'da Panama'daki kazı çalışmalarını başlatan Lesseps, 1881 yılında ilerlemiş yaşına aldırış etmeden Okyanuslararası Kanal Şirketi'ni kurdu.
Ancak Panama macerası, Süveyş kadar şanslı gitmedi. 1885 yılına gelindiğinde, aşılması güç mühendislik engelleri, büyük parasal sıkıntılar ve siyasi soruşturmalar projenin önüne aşılmaz duvarlar ördü. Şirket iflasını istemek zorunda kalarak yediemine devredildi. Bu başarısızlık, Lesseps ailesi için büyük bir yıkım getirdi. 1893 yılında Ferdinand de Lesseps ve oğlu Charles, hileli iflas suçlamasıyla karşı karşıya kaldı ve oğlu Charles hapse mahkum edildi. Hayatının son döneminde karşılaştığı bu siyasi oyunlar ve davalar onda derin bir düş kırıklığı yaratsa da, insanlığa kazandırdığı büyük mirasın ve kazandığı saygınlığın önüne geçemedi.
Bu büyük diplomat ve vizyoner mühendis, 7 Aralık 1894 tarihinde Fransa'nın Guilly kasabasında, 89 yaşında huzur içinde hayata gözlerini yumdu.