Türkiye’nin çok sesli müzik serüveninde derin izler bırakan Avusturya kökenli piyanist ve akademisyen Ferdi Ştatzer, 1906 yılında Viyana’da dünyaya geldi. Asıl adı Friedrich von Statzer olan sanatçı, müzikal dehasını henüz küçük yaşlarda keşfederek annesinin rehberliğinde ilk tuş sesleriyle tanıştı. Avusturya’nın kültürel ikliminde yetişen genç yetenek, aldığı nitelikli eğitimlerin ardından dostu Hasan Ferit Alnar’ın davetiyle 1932 yılında İstanbul’a yerleşerek Türk musikisinin modernleşme sürecine paha biçilemez katkılar sundu. Cumhuriyet’in ilanından sonra ülkeye gelen yabancı uzmanlar arasında yer alan Ştatzer, yetiştirdiği dünyaca ünlü piyanistler ve akademik çalışmalarıyla ülkemizin sanat tarihine adını altın harflerle yazdırdı.
Avusturya'dan Türkiye'ye Uzanan Müzik Köprüsü
Salzburg sokaklarında geçen ilk gençlik yılları, Friedrich’in müzikle yoğrulan yaşamının temellerini oluşturdu. İlk, orta ve lise tahsilini bu tarihi şehirde tamamlayan genç müzisyen, aynı dönemde Mozarteum adlı müzik okulunda piyano ve kompozisyon dersleri alarak yeteneklerini şekillendirdi. 1925 senesinde buradan mezun olmasının ardından doğduğu şehre, Viyana’ya dönerek Müzik Akademisi’ne adım attı. Aralıksız çalışan Ştatzer, 1931-1932 döneminde Viyana Yüksek Müzik-Tiyatro Akademisi’nin piyano, orkestra yöneticiliği ve kompozisyon bölümlerinden mezun oldu.
Viyana’da devam eden eğitim hayatı, onun gelecekteki vatanı olacak Türkiye ile bağ kurmasını sağlayan tarihi bir tesadüfe ev sahipliği yaptı. Akademi koridorlarında eğitim gören Türk öğrencilerle yakın dostluklar kuran Ştatzer, bu isimler arasında yer alan Hasan Ferit Alnar ile yakınlaştı. Alnar, yetenekli dostuna İstanbul Belediye Konservatuarı’nda açık bulunan piyano öğretmenliği kadrosundan bahsetti. Bu samimi teklifi büyük bir heyecanla kabul eden genç sanatçı, resmi başvuruda bulundu. Müracaatı kabul edilince 1932 yılında İstanbul’a gelip yerleşti.
Yeni ülkesini kısa sürede benimseyen piyanist, 1944 yılında Türk vatandaşlığına geçerek aidiyetini resmiyete döktü. Vatandaşlık hakkı kazandıktan sonra ismini Ferdi olarak değiştirdi. Ömrünün kalanını bir Türk aydını olarak sürdürdü.
Konservatuvar Yılları ve Seçkin Öğrencileri
İstanbul Belediye Konservatuarı çatısı altında tam 26 yıl boyunca kesintisiz hizmet veren Ştatzer, Türk piyano ekolünün mimarlarından biri oldu. Kurum bünyesinde sadece piyano öğretmekle kalmadı. Armoni ve müzikal analiz gibi teorik derslerle de öğrencilerin ufkunu genişletti. Konservatuvardaki mesaisinin yanı sıra özel dersler de vererek yetenekli gençleri keşfetti. Onun tedrisatından geçen pek çok isim, ilerleyen yıllarda uluslararası arenalarda Türkiye’yi gururla temsil eden birer yıldıza dönüştü.
Ştatzer’in elinden çıkan ve Türk müzik tarihine yön veren bazı önemli piyanistler şunlardır:
- Cumhuriyet döneminin öncü kadın piyanistlerinden Verda Ün,
- Olağanüstü tuşesiyle tanınan Ayşegül Sarıca ve devlet sanatçımız Verda Erman,
- Değerli akademisyen ve piyanist Gülay Uğurata ile virtüöz Mehveş Emeç,
- Dünyaca ünlü piyano ikilimiz Güher Pekinel ve Süher Pekinel kardeşler.
Müzik dünyasına kazandırdığı bu değerli isimler, onun eğitimci yönünün ne denli güçlü olduğunun en somut kanıtıdır. Sanata yaptığı bu büyük katkılar, kendi vatanında da yankı buldu. Avusturya Cumhurbaşkanı Dr. Franz Jonas, 1973 yılında kendisine fahri profesörlük unvanı verdi.
Evlilikleri ve Sanatçının Sonsuz Mirası
Ferdi Ştatzer’in Türkiye’deki yaşamı, sanatla olduğu kadar evlilikleriyle de ön plana çıkmıştır. Sanatçı, 1933 yılında tiyatro sanatçısı Bedia Muvahhit ile evlendi. Bu evlilikle birlikte İslamiyet’i kabul eden Ştatzer, Türk kültürüne tamamen entegre oldu. Birliktelikleri 18 yıl sürdü ve çift 1951 yılında boşandı.
Müzisyen, ikinci evliliğini 1957 yılında, konservatuvarda keman öğretmeni olan Lili Szekelly ile gerçekleştirdi. Hayat arkadaşı Lili Hanım da 1991 yılında vefat etti.
Değerli hoca, 17 Haziran 1974 tarihinde geçirdiği kalp krizi neticesinde İstanbul'da 68 yaşında hayata gözlerini yumdu. Piyanistin naaşı, Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedildi.
Onun ve eşinin anısını yaşatmak isteyen Yıldız Teknik Üniversitesi Sanat ve Tasarım Fakültesi, 2002 yılından beri onun ve Lili Ştatzer adına uluslararası piyano ve keman yarışması düzenlemektedir.