Erken yaşamı
Kavalalı Mehmed Ali Paşa, 4 Mart 1769'da bugünkü Yunanistan'ın Kavala şehrinde Müslüman bir Osmanlı ailesinin çocuğu olarak doğdu. Babası, memleketindeki küçük bir birliğin Osmanlı komutanlığını da yapan tütün ve nakliye tüccarı Bekçibaşı İbrahim Ağa'ydı; ailesi Arapgir'den Kavala'ya göçmüştü. Annesi Zeynep, Kavala'nın ileri gelenlerinden Çorbacı Hüseyin Ağa'nın kızıydı. Türk tarihçi İlber Ortaylı ise onun Erzincan göçmeni olduğunu söylemiştir. Mehmed Ali, babasının 17 çocuğundan hayatta kalan tek çocuğuydu. Babasıyla birlikte tütün ticareti yaptı; babasının genç yaşta ölümünden sonra amcası Tosun Paşa'nın himayesinde ticarete devam etti. Amcasının Osmanlı Devleti tarafından idam edilmesiyle kimsesiz kaldı. Fransız tüccar Leon ile tanışıp işini sürdürdü.
Mısır valisi olmadan önce
Napolyon'un 1798'deki Mısır seferi sırasında Fransızları Mısır'dan çıkarmakla görevli kaptan-ı derya Küçük Hüseyin Paşa, Kavala Çorbacısı Hüseyin Ağa'dan kuvvet istedi. Hüseyin Ağa yeğeni Mehmed Ali Ağa'nın da aralarında bulunduğu 200 seçme askerini gönderdi. Mısır geri alındıktan sonra Mehmed Ali, eğitimi olmamasına rağmen Mısır'da kaldı ve kısa sürede başıbozuk askerlerin başına geçti. Mısır Valisi Hüsrev Paşa'nın başıbozukları Mısır'dan çıkarma girişimi üzerine, maaşların ödenmemesini bahane ederek askerleri isyan ettirdi ve Hüsrev Paşa'yı kaçmak zorunda bıraktı. Mısır valiliğini hedefleyen Mehmed Ali, vali olarak gönderilen Hurşid Paşa'yı da bir bahaneyle atlatarak 1804'te vezirlikle istediği makama ulaştı.
Mısır valisi olarak
17 Mayıs 1805 ile 2 Mart 1848 arasında Mısır Eyaleti'nin valisi olarak görev yaptı. Göreve gelir gelmez radikal işlere girişti ve Mısır'da nüfuz sahibi Memlûkleri ortadan kaldırdı. Avrupa'dan getirttiği hocalarla güçlü bir ordu kurdu. 1811'de yönetimde hâlâ etkili olan Memlûk beylerine karşı harekete geçerek Mısır'daki Memlûk egemenliğine kesin olarak son verdi. 1811-1818 arasında orduları Osmanlı Sultanı adına Arabistan Yarımadası'nda Vahhabilere karşı savaştı; Mekke ve Medine'yi onların elinden alarak şöhretini yaydı. 1815'te Kahire'deki Arnavut askerler kısa süreli bir ayaklanma çıkardı. Mehmed Ali, başını ağrıtabileceğini düşündüğü 25.000 Arnavut askeri 1821'de Sudan'ın fethi için Func Devleti'nin üzerine gönderdi ve böylece Sudan Mısır'ın denetimine girdi. Osmanlı'nın bastırmakta güçlük çektiği Mora İsyanı'nı seçkin askerleriyle bastırdı. 1827 sonunda bunun karşılığında Suriye'nin kendisine verilmesini II. Mahmud'dan istedi, ancak olumlu yanıt alamadı.
Suriye seferi
Yayılmacı politikasının güçlü bir merkezî idare ve askerî güçle mümkün olabileceğini gören Mehmed Ali, ihtiyacı olan kaynakları barındıran Suriye'yi ele geçirmek için Akka Valisi Abdullah Paşa ile arasındaki anlaşmazlığı bahane ederek İbrahim Paşa komutasındaki bir orduyu Suriye'ye gönderdi. Emri altında 20-30 bin yetenekli asker ve 15-20 gemilik bir donanma bulunuyordu, amacı Suriye'yi Mısır'a bağlamaktı. Bu durum onun Osmanlı Devleti ile karşı karşıya gelmesine yol açacak bir gelişmeye zemin hazırladı. 2 Ağustos 1849'da Kahire'de öldü ve Kavalalılar Hanedanı'nın kurucusu olarak anılır.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Kavalalı Mehmed Ali Paşa maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.