İsmet İnönü Kimdir?

Ailesi ve öğrenimi

Mustafa İsmet İnönü, 24 Eylül 1884'te İzmir'de Mehmed Reşid Efendi ile Cevriye Hanım'ın ikinci oğlu olarak doğdu; 25 Aralık 1973'te Ankara'da öldü. Babası aslen Bitlis'in tanınmış ailelerinden Kürümoğulları'ndandır; ailenin kökeni konusunda kaynaklarda farklı iddialar vardır. Annesi aslen Razgradlıdır. Ağabeyi Ahmet Mithat'tır; Hasan Rıza, Hayri Temelli ve Seniha Okatan da kardeşleridir. İlk ve orta öğrenimini Sivas'ta tamamladı. 1895'te Sivas Mülkiye İdadisi'ne kaydoldu, sonra Sivas Askerî Rüşdiyesi'ne geçti ve 1896'da mezun oldu. 1897'de İstanbul'daki Mühendishane İdadisi'ne gitti. 14 Şubat 1901'de Mühendishane-i Berr-i Hümâyun'a girdi ve 1 Eylül 1903'te topçu teğmeni olarak mezun oldu. 26 Eylül 1906'da Erkân-ı Harbiye Mektebi'ni birincilikle bitirerek kurmay yüzbaşı rütbesiyle Edirne'deki 2. Ordu'nun 8. Topçu Alayı'nda kurmay stajını yaptı.

Askerî ve Kurtuluş Savaşı yılları

1903'te Mühendishane-i Berrî-i Hümâyûn'dan birincilikle mezun olarak Osmanlı ordusuna katıldı. I. Dünya Savaşı'nda Kafkasya ve Filistin cephelerinde savaştı. 1920'de Anadolu'ya geçti. Erkân-ı Harbiye-i Umûmiye Vekili (Genelkurmay Başkanı) olarak I. ve II. İnönü muharebelerini kazandı. Büyük Taarruz'a Batı Cephesi Komutanı sıfatıyla katıldı. Mudanya Mütarekesi'nde ve Lozan Antlaşması'nda Türk heyetine başkanlık etti ve antlaşmaları imzaladı. 1934'te İnönü muharebelerindeki başarısı nedeniyle İnönü soyadını aldı.

Başbakanlık ve cumhurbaşkanlığı

Cumhuriyet'in ilanından sonra Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk başbakanı ve Türk Silahlı Kuvvetleri'nin ilk genelkurmay başkanı oldu. 1925-1937 arasında 12 yıl kesintisiz başbakanlık yaptı; toplam 16 yıl 11 ay ile Cumhuriyet tarihinin en uzun süre başbakanlık yapan kişisidir. Atatürk'ün ölümünün ardından 11 Kasım 1938'de cumhurbaşkanı seçildi ve 1950'ye kadar görev yaptı. 1938'de CHP olağanüstü kurultayında kendisine "Millî Şef" unvanı verildi. Cumhurbaşkanlığı döneminde Türkiye'yi II. Dünya Savaşı sırasında tarafsız tutmaya ve savaş döneminde ve sonrasında yaşanan ekonomik ve toplumsal sorunları çözmeye yönelik politikalar izledi.

Muhalefet ve sonraki yılları

Atatürk'ün ölümünden sonra 1972'ye kadar sürecek CHP genel başkanlığını üstlendi. 1950-1960 arasında ana muhalefet lideri oldu. 27 Mayıs Darbesi'nden sonra 1961'de yapılan seçimlerde CHP birinci parti çıktı, ancak oy oranı tek başına iktidar için yeterli değildi; İnönü Türkiye'nin ilk koalisyon hükûmetini Adalet Partisi ile kurdu. 1965'te başbakanlığı bıraktı ve 1972'ye kadar ana muhalefet liderliğini sürdürdü.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki İsmet İnönü maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.