Türkiye Cumhuriyeti'nin ikinci cumhurbaşkanı İsmet İnönü ve Mevhibe İnönü'nün kızı olarak dünyaya gelen Özden Toker, 7 Şubat 1930 tarihinde Ankara'daki ünlü Pembe Köşk'te hayata gözlerini açtı. Ülkenin kaderinin şekillendiği bu tarihi mekanda büyüyen Toker, Türk siyasi ve kültürel hayatının en önemli canlı tanıklarından biri haline geldi. Kendisine bizzat Mustafa Kemal Atatürk tarafından ismi verilen yazar, yaşamı boyunca köklü bir eğitimden geçerek gerek Akis dergisindeki gazetecilik çalışmalarıyla gerekse İnönü Vakfı bünyesinde yürüttüğü kültürel faaliyetlerle adından söz ettirmeyi başardı. Günümüzde halen Ankara'daki Pembe Köşk'te yaşamını sürdüren Toker, Cumhuriyet değerlerini gelecek nesillere aktarmak amacıyla yurt genelinde konferanslar düzenlemekte, sergiler açmakta ve araştırmalar yapmaktadır.
Çankaya'da Büyümek: Pembe Köşk'ten Üniversite Yıllarına
Özden Toker, Ankara Çankaya'da yer alan ve pek çok tarihi karara ev sahipliği yapan Pembe Köşk'te dünyaya geldiğinde takvimler 1930 yılının karlı bir şubat gününü gösteriyordu. Ailesinin en küçük çocuklarından biri olan Toker; Ömer İnönü, Erdal İnönü ve İzzet İnönü gibi Türk bilim ve siyaset dünyasına yön veren isimlerin kız kardeşi olarak büyüdü. Kendisine "Özden" adını veren Mustafa Kemal Atatürk'ün de yakın sevgisiyle büyüyen yazar, ilk öğrenimini Çankaya İlkokulu'nda tamamladı. Ardından eğitim hayatına Ankara Kız Lisesi'nde devam eden Toker, lise yıllarını başarıyla geride bıraktıktan sonra Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü'ne kaydoldu. Buradaki lisans eğitimini bitirdikten sonra eğitimini uluslararası bir boyuta taşıdı. Eğitimini daha da derinleştirmek isteyen yazar, bir süre İngiltere'ye giderek Edinburgh Üniversitesi'nde lisansüstü öğrenim gördü. Babası İsmet İnönü'nün cumhurbaşkanlığı koltuğunda oturduğu 1938 ile 1950 yılları arasındaki o fırtınalı dönemde gençliğini Çankaya Köşkü'nde geçiren Toker, genç yaşta devletin en üst kademelerindeki diplomatik ve siyasi atmosfere birinci elden tanıklık etti.
Gazetecilik Yılları, Fırtınalı Dönemler ve Akis Dergisi
Hayatının en önemli dönüm noktalarından birini 9 Şubat 1955 tarihinde yaşayan Özden Toker, dönemin en etkili yayın organlarından biri olan Akis dergisinin sahibi, usta gazeteci ve yazar Metin Toker ile dünya evine girdi. Bu evlilik, sadece kişisel bir birliktelik değil, aynı zamanda Türk basın tarihi için de önemli bir ortaklığın kapılarını araladı. Çiftin bu mutlu birlikteliğinden Nurperi Özlen, Gülsün Bilgehan ve Güçlü Toker adında üç evladı dünyaya geldi. Bu çocuklardan Gülsün Bilgehan, daha sonraki yıllarda tıpkı dedesi ve annesi gibi siyaset dünyasında aktif rol alarak Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) çatısı altında 22., 24., 25. ve 26. dönemlerde Ankara Milletvekili olarak görev yapacaktı.
1950'li yıllarda ülkedeki siyasi tansiyonun yükseldiği Demokrat Parti iktidarı döneminde, Akis dergisinde kaleme aldığı muhalif yazılar nedeniyle gazeteci Metin Toker hapse atıldı. Eşinin parmaklıklar arkasında bulunduğu iki farklı ve zorlu dönem boyunca Özden Toker, dergiyi ayakta tutabilmek adına cesur bir sorumluluk üstlendi. Bu süreçte kaleme aldığı makaleler, hazırladığı özgün haberler, paylaştığı içten anılar ve gerçekleştirdiği derinlikli röportajlar ile derginin yayın hayatına devam etmesinde son derece kritik bir rol oynadı. Yazarlık yeteneğini bu kriz anlarında ortaya koyan Toker, eşinin yokluğunda Türk basınının en zorlu sınavlarından birini başarıyla verdi. 18 Temmuz 2002 tarihinde hayat arkadaşı Metin Toker'in vefatıyla sarsılsa da onun basın ve yazı mirasını yaşatmaya kararlılıkla devam etti.
Cumhuriyet Mirasını Yaşatmak: İnönü Vakfı ve Eserleri
Özden Toker, sadece geçmişin tanığı olarak kalmayıp bu tarihi birikimi gelecek nesillerle paylaşmayı bir hayat gayesi edindi. Bu amaçla 22 Şubat 1983 tarihinde Ankara merkezli olarak kurulan İnönü Vakfı'nın kurucu üyeleri arasında yer aldı. Vakfın ilk kurulduğu yıllarda, başkanlık görevini üstlenen annesi Mevhibe İnönü'nün en büyük destekçisi oldu ve onun sağlığında başkan yardımcılığı görevini özveriyle yürüttü. Annesinin 1992 yılında vefat etmesinin ardından ise vakfın başkanlık makamını devraldı.
Bugün hala vakfın yönetim kuruluna liderlik eden Toker, gerek yurt genelinde gerekse çeşitli üniversitelerde Cumhuriyet dönemi ile ilgili sergiler düzenlemekte, araştırmalara öncülük etmekte ve konferanslar vermektedir. Halen Ankara'da anılarıyla dolu Pembe Köşk'te yaşamını sürdüren yazar, yayınladığı kitaplarla da yakın tarihe ışık tutmaya devam etmektedir.
Özden Toker'in tarihe not düştüğü önemli eserleri şunlardır:
- 2006 - Baba İnönü'den Ömer İnönü'ye Mektuplar
- 2008 - Metin Toker'den "Akis"ler