Cumhuriyet tarihinin önemli şahsiyetlerinden biri olan Erdal İnönü, 6 Haziran 1926 tarihinde Ankara'da dünyaya gözlerini açtı. Hem akademik başarıları hem de siyasi duruşuyla tanınan isim, 31 Ekim 2007'de tedavi gördüğü Houston'da vefat etti. Türkiye Cumhuriyeti'nin ikinci Cumhurbaşkanı İsmet İnönü ve Mevhibe İnönü çiftinin üç çocuğundan biri olan Erdal İnönü, bilimsel çalışmaları ve devlet adamlığı kimliğiyle Türk toplumunda derin izler bırakmıştır. Gençlik yıllarından itibaren bilime yönelen ve ülkesine dönerek birçok yükseköğretim kurumunda yöneticilik yapan İnönü, 1983 sonrasında ise Türkiye'nin demokratikleşme sürecinde aktif roller üstlenerek başbakan yardımcılığı ve dışişleri bakanlığı gibi mühim makamlara gelmiştir.
Bilimsel Kariyeri ve Akademik Başarıları
İnönü, ilk ve orta öğrenimini başkentte tamamladıktan sonra Ankara Gazi Lisesi'nden mezun oldu. Yükseköğrenimini Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi fizik-matematik bölümünde sürdürerek 1947 yılında diplomasını aldı. Eğitimine yurt dışında devam etmek amacıyla Amerika Birleşik Devletleri'ne gitti. California Teknoloji Enstitüsü bünyesinde fizik dalında yüksek lisans ve doktora çalışmalarını tamamladı. Buradaki başarılarının ardından Princeton Üniversitesi bünyesinde araştırmacı olarak görev yaptı. 1952 yılında vatanına geri dönen genç bilim insanı, Ankara Üniversitesi'nde asistan olarak başladığı-kariyerinde hızla yükselerek 1955 yılında doçentlik unvanını kazandı. İki yıl sonra hayatını Sevinç Sohtorik ile birleştiren akademisyen, araştırmalarını derinleştirmek amacıyla tekrar ABD'ye yöneldi. Oak Ridge Princeton Ulusal Laboratuvarı ve Princeton'da gerçekleştirdiği çalışmaların akabinde Türkiye'ye dönerek Orta Doğu Teknik Üniversitesi kadrosuna teorik fizik profesörü olarak dahil oldu.
ODTÜ'de geçirdiği yıllarda teorik fizik bölüm başkanlığı ve dekanlık gibi mühim idari görevleri üstlendi. Bir süre Columbia ve Princeton üniversitelerinde konuk öğretim üyeliği yaptıktan sonra yurda dönerek ODTÜ rektör vekilliği görevini yürüttü. 1970 senesinde ise üniversitenin rektörlüğüne seçildi. Bir yıl sonra bu idari makamdan kendi isteğiyle ayrılarak odağını tamamen derslerine ve özgün bilimsel araştırmalarına verdi. Üstün çalışmaları vesilesiyle 1974 yılında fizik alanında prestijli TÜBİTAK Bilim Ödülü'ne layık görüldü. Ertesi sene Boğaziçi Üniversitesi'ne geçiş yaptı. Burada Temel Bilimler Fakültesi Dekanlığı görevini altı yıl boyunca başarıyla idame ettirdi. Akademik serüveninin son halkasında ise, TÜBİTAK Temel Bilimler Araştırma Enstitüsü'nün müdürlüğü görevine getirilerek bilime hizmet etmeye devam etti.
Siyasi Mücadelesi ve Liderlik Yılları
1983 yılında Türkiye'de askeri müdahalenin ardından siyasi yasakların kalkması, akademisyenin hayatında yeni bir sayfa açtı. Bilimsel faaliyetlerini geride bırakan Erdal İnönü, Sosyal Demokrasi Partisi'nin (SODEP) kurucuları arasında yer alarak genel başkanlık koltuğuna oturdu. Millî Güvenlik Konseyi'nin kurucu üyelik vetosuyla karşılaşmasına rağmen, delegelerin büyük desteğiyle aynı yılın sonlarında yeniden genel başkan seçilmeyi başardı. Liderliğindeki parti, 1984 yerel seçimlerinde %23,4 oy oranıyla ikinci sırada yer buldu. Türk solunu birleştirme gayesiyle hareket eden İnönü, 1985 senesinde Halkçı Parti ile birleşerek Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP) adını alan yapının liderliğini üstlendi. 1986 yılındaki milletvekili ara seçimlerinde parti %22,6 oyla üçüncü sıraya gerilerken kendisi İzmir milletvekili sıfatıyla parlamentoya dahil oldu.
1991 genel seçimleri neticesinde SHP, genel başkanlığını Süleyman Demirel'in üstlendiği Doğru Yol Partisi (DYP) ile ortaklık kurarak bir koalisyon hükümeti şekillendirdi ve İnönü bu yapıda başbakan yardımcısı olarak görev aldı. 1993 cumhurbaşkanlığı seçimi sürecinde Demirel'in cumhurbaşkanlığına yükselmesiyle başbakanlık görevini vekaleten yürüten İnönü, Tansu Çiller'in DYP lideri seçilip hükümeti kurmasının ardından başbakan yardımcılığı vazifesine devam etti. Aynı yılın eylül ayında düzenlenen SHP 4. Olağan Kurultayı'nda liderliğe yeniden adaylığını koymadı ve genel başkanlığa Murat Karayalçın getirildi. Şubat 1995 tarihinde SHP ve CHP'nin birleşme kararı almasından sonra dışişleri bakanı tayin edilen İnönü, aktif siyaset sahnesinden çekildiği ekim ayına dek bu bakanlık görevini sürdürdü. Nisan 2001'de CHP üyeliğinden istifa eden siyasetçi, 31 Ekim 2007 tarihinde hayatını kaybetti.
Bilim ve Siyaset Alanındaki Önemli Rolleri
Erdal İnönü, Türkiye'de hem akademik kurumların inşasında hem de demokratik uzlaşı kültürünün yerleşmesinde öncü bir rol oynamıştır. Üstlendiği başlıca görevler şunlardır:
- Orta Doğu Teknik Üniversitesi Rektörlüğü
- TÜBİTAK Temel Bilimler Araştırma Enstitüsü (Feza Gürsey Enstitüsü) Müdürlüğü
- Sosyal Demokrasi Partisi (SODEP) Kurucu Genel Başkanlığı
- Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP) Genel Başkanlığı
- Türkiye Cumhuriyeti Başbakan Yardımcılığı ve Dışişleri Bakanlığı
Babası İsmet İnönü tarafından yaratılan ismi taşıyan ilk kişi olan Erdal İnönü, hayatı boyunca sakin kişiliği, esprili üslubu ve bilime olan bağlılığı ile Türk milletinin sevgisini kazanmıştır.