Emine Mevhibe İnönü, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulma ve kökleşme sürecinde çok kritik roller üstlenmiş, ülkenin ikinci cumhurbaşkanı İsmet İnönü'nün saygıdeğer eşidir. 22 Eylül 1897 tarihinde İstanbul Süleymaniye'de dünyaya gözlerini açan Mevhibe Hanım, ülkenin en çalkantılı dönemlerine tanıklık etmiş ve 7 Şubat 1992'de Ankara'da hayatını kaybedene dek zarafetiyle Türk kadınının modernleşme simgelerinden biri olmuştur. Hem Millî Mücadele'nin zorlu cephe gerisi şartlarında sergilediği metanetle hem de başkentteki sosyal hayatın inşasına yaptığı öncülükle Cumhuriyet tarihinin en saygın isimleri arasında yerini almıştır.
Zorlu Yıllar ve Millî Mücadele Dönemi
Mevhibe Hanım'ın erken yaşları derin acılarla şekillenmiştir. Henüz üç yaşındayken babasını verem hastalığından yitirmiş, hemen ardından kardeşinin de vefat etmesiyle annesiyle birlikte dedesinin Süleymaniye'deki evine sığınmıştır. Eğitim hayatı, ortaokul birinci sınıftayken ailesinin aldığı karar doğrultusunda yarıda kalan Mevhibe Hanım, 13 Nisan 1916'da hayatını birleştireceği Miralay İsmet Bey ile evlenmiştir. Ancak bu evliliğin hemen 21. gününde eşinin cepheye gitmesiyle birlikte, onun için uzun sürecek bir hasret ve belirsizlik dönemi başlamıştır.
Yıllarca cephelerden gelecek bir haberi bekleyen genç kadın, Mondros Mütarekesi'nin 30 Ekim 1918'de imzalanmasıyla nihayet eşine kavuşmuş ve çiftin 1919 yılında ilk bebekleri İzzet dünyaya gelmiştir. Ne var ki huzur dolu günler çok kısa sürmüş; İsmet Bey 1920 yılında Millî Mücadele'ye katılmak üzere Anadolu'ya geçmiştir. İstanbul hükümeti tarafından idama mahkûm edilen bir askerin eşi olarak başkentte büyük bir baskı altında kalan Mevhibe Hanım, ailesini yanına alarak Anadolu'nun bağrındaki Malatya'ya göç etmek zorunda kalmıştır. Bu zorlu göç günlerinde en büyük acısını yaşamış ve ilk göz ağrısı olan oğlu İzzet'i 1921 yılında bu şehirde toprağa vermıştır.
Pembe Köşk'ten Çankaya Köşkü'ne Uzanan Yolculuk
Büyük zaferlerin ardından 1922'de İzmir'e yerleşen Mevhibe Hanım, İkinci Lozan Konferansı sırasında Türk heyetine başkanlık eden eşinin yanına giderek İsviçre'ye seyahat etmiştir. 24 Temmuz 1923'te imzalanan tarihi barış antlaşmasının hemen ardından yurda dönen aile, İstanbul'da bir süre vakit geçirdikten sonra Ankara'ya doğru yola çıkmıştır. 1924 yılında oğlu Ömer İnönü'nün dünyaya gelmesiyle anne olma sevincini yeniden tadan Mevhibe Hanım, aynı yıl Türkiye'nin ilk başbakanı olarak görev alan eşiyle birlikte Ankara'daki meşhur Pembe Köşk'e yerleşmiştir.
İnönü çiftinin evlilikleri boyunca dünyaya gelen çocukları şunlardır:
- İzzet İnönü (1919 - 1921 yılları arasında yaşamış ve Malatya'da kaybedilmiştir)
- Ömer İnönü (1924 yılında dünyaya gelmiştir)
- Erdal İnönü (1926 yılında aileye katılmıştır)
- Özden Toker (1930 yılında doğan ailenin tek kız çocuğudur)
Cumhuriyet'in modern yüzünü temsil eden Pembe Köşk'te yaşamını sürdüren Mevhibe Hanım, 1926 yılında oğlu Erdal İnönü'yü, 1930'da ise kızı Özden Toker'i dünyaya getirerek ailesini genişletmiştir. Eşinin siyasi görevleri nedeniyle yurt içi ve yurt dışı gezilerinde ona eşlik eden Mevhibe Hanım; Atina, Moskova ve Roma gibi dünya başkentlerinde Türkiye'yi başarıyla temsil etmiştir. 1938 yılında İsmet İnönü'nün cumhurbaşkanı seçilmesinin ardından Türkiye'nin ikinci First Lady'si unvanını kazanmış ve 11 Kasım 1938'den 22 Mayıs 1950'ye kadar Çankaya Köşkü'nün ev sahipliğini zarafetle yürütmüştür.
Toplumsal Hayattaki İmzası ve Son Yılları
Sadece bir devlet adamının eşi olmakla yetinmeyen Mevhibe Hanım, Türk kadınının sosyal alanda güçlenmesi için de yoğun çaba sarf etmiştir. Bu doğrultuda 1928 yılında Yardımsevenler Derneği'nin kuruluşunda aktif rol oynamış, 1949 yılında ise Türk Kadınlar Birliği'nin kurucuları arasında yer alarak sivil toplum çalışmalarına damga vurmuştur. 25 Aralık 1973 tarihinde ömrünü paylaştığı hayat arkadaşı İsmet İnönü'nün vefatıyla derin bir yasa boğulmuştur.
Hayatının son dönemlerinde sağlık sorunları yaşayan Mevhibe Hanım, 20 Temmuz 1991'de GATA bünyesinde tedavi altına alınmıştır. Yaklaşık yedi ay süren mücadelenin ardından 7 Şubat 1992 tarihinde yaşama veda etmiştir. Naaşı, ebedi istirahatgâhı olan Ankara'daki Cebeci Asri Mezarlığı'na defnedilmiştir. Geride bıraktığı asil duruşu, yardımsever kişiliği ve Cumhuriyet'in kuruluş yıllarına tanıklık eden anılarıyla hafızalardaki yerini korumaktadır.