Mevlana Kimdir?

Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, 30 Eylül 1207'de doğduğu düşünülen ve 17 Aralık 1273'te Konya'da ölen, 13. yüzyılda Anadolu'da yaşamış Fars tasavvufçu, ilahiyatçı ve mistik şairdir. Etkisi ulusal sınırları ve etnik ayrımları aşar; manevi mirası son yedi yüzyıldır İranlılar, Tacikler, Türkler, Yunanlar, Peştunlar ile Orta Asya ve Hint Yarımadası Müslümanları tarafından büyük ölçüde takdir edilmektedir.

Adı

Çağdaşı Sipahsalar, tam adını Muhammed bin Muhammed bin el-Hüseyn el-Hatibi el-Belhi el-Bekri olarak verir. Daha yaygın olarak Celaleddin Muhammed Rumi adıyla bilinir; Celaleddin Arapça bir ad olup dinin haşmeti anlamına gelir. Belhî ve Rumî onun aidiyetini ifade eder ve sırasıyla Belhli ile Romalı anlamına gelir. Rum, Avrupa tarihinde bugün Bizans Anadolusu denilen yeri anlatır; Müslümanlar tarafından geç fethedilen ve Türk hükümdarların egemenliğine girdikten sonra bile Rum bölgesi olarak anılan Anadolu ile ilişkili birçok tarihî kişi Rumi olarak bilinir. Mevlânâ'ya Roma Mollası da denilirdi. Mevlânâ Arapça kökenli bir sözcük olup efendimiz anlamına gelir; İngilizcede adı kısaca Rumi'dir.

Yaşamı

Yerli Farsça konuşan ebeveynlerden, o dönemde Harezm İmparatorluğu'nun parçası olan, bugün Afganistan'da bulunan Belh'te doğduğu düşünülür; doğumu Tacikistan'daki Vahş Nehri üzerindeki bir köy olan Vaşh'ta da olmuş olabilir. Belh o zamanlar Fars kültürünün önemli bir merkeziydi ve tasavvuf orada birkaç yüzyıl boyunca gelişmişti. Babası dışında üzerindeki en önemli etkiler İranlı şairler Attar ve Senai'dir; onlar için Attar ruhtu, Senai'nin gözleri kamaştı ve biz zamanla onların katarına bindik dediği aktarılır. Babası da Necmeddin Kübra'nın manevi soyuna bağlıydı. Belh'ten göç ettikten sonra 21 yaşına geldiğinde Anadolu Selçuklu Devleti'nin başkenti Konya'ya yerleşti ve hayatının geri kalanını burada geçirdi.

Yaşamının büyük bölümünü eserlerini ürettiği ve 1273'te öldüğü Farslaşmış Selçuklu Sultanlığı altında geçirdi. Konya'da defnedildi; babasının yanına gömüldü ve kalıntılarının üzerine bir türbe yapıldı, türbe daha sonra ziyaret yeri oldu.

Eserleri ve etkisi

Eserlerini çoğunlukla Farsça yazdı; nadiren Türkçe, Arapça ve Yunanca da kullandı. Mesnevi adlı eseri Fars dilinin en büyük şiirlerinden biri sayılır ve İran'da ve Farsça konuşulan ülkelerde geniş çapta okunur. Eserlerinin çevirileri özellikle Türkiye, Azerbaycan, ABD ve Güney Asya'da çok popülerdir. Şiirleri yalnızca Fars edebiyatını değil, Osmanlı Türkçesi, Çağatayca, Urduca, Bengalce ve Peştuca edebî geleneklerini de etkilemiştir ve dünya dillerinin çoğuna çevrilmiştir. Amerika Birleşik Devletleri'nde en popüler ve en çok satan şair olarak tanımlanmıştır.

Ölümünün ardından müritleri ve oğlu Sultan Veled, Sema töreni olarak bilinen tasavvuf dansıyla ünlü Mevlevi Tarikatı'nı kurdu. Tarikat Semazenler Tarikatı olarak da anılır. Mevlevi sözcüğü de Arapça kökenlidir ve efendim anlamına gelir.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Mevlana maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.