David Herbert Richards Lawrence, bilinen adıyla D. H. Lawrence, 11 Eylül 1885 tarihinde İngiltere'nin Nottinghamshire bölgesine bağlı maden kasabası Eastwood'da dünyaya gelen, kalemiyle çağının sınırlarını zorlamış öncü bir yazardır. Sanayileşmenin getirdiği yabancılaşmayı ve insan ruhundaki cinsel dürtüleri cesurca işledi. Yazar, Viktorya döneminin katı toplumsal normlarına meydan okuyarak edebiyatın seyrini değiştirdi. Hem çalkantılı özel hayatı hem de eserlerindeki devrimci bakış açısıyla yirminci yüzyül İngiliz edebiyatının en çok konuşulan, en tartışmalı figürlerinden biri haline gelmiştir.
Maden Kasabasından Edebiyat Dünyasına
Genç Lawrence, kömür madencisi bir baba ile kültürlü, eğitimli bir annenin dördüncü çocuğu olarak aile içi sınıf gerilimlerinin ortasında büyüdü. Bu gerilim, onun edebi harcı oldu. Nottingham Üniversitesi Koleji'ndeki eğitiminin ardından kısa bir süre öğretmenlik yapsa da içindeki yaratıcı güce engel olamadı. Yazın hayatına şiir ve öykülerle adım atan sanatçı, ilk romanı The White Peacock (Ak Tavuskuşu) eserini 1911 yılında, ardından The Trespasser (İzinsiz) kitabını 1912'de yayımladı. Asıl büyük çıkışını ve adını geniş kitlelere duyurmasını sağlayan yapıtı ise 1913 tarihli Sons and Lovers (Oğullar ve Sevgililer) oldu. Yarı otobiyografik nitelik taşıyan bu başyapıt, bir gencin annesiyle kurduğu yoğun bağın gölgesinde diğer kadınlarla olan ilişkilerini psikanalitik bir derinlikle masaya yatırdı.
1915'te yayımlanan The Rainbow (Gökkuşağı) romanında Brangwen ailesinin üç kuşağı üzerinden toplumsal dünüşümü ele aldı. Bu eserin devamı niteliğindeki Women in Love (Aşık Kadınlar) ise 1920 yılında okurla buluşarak aşkın, gücün, sanatın ve insan psikolojisinin sınırlarını daha da öteye taşıdı. Çağdaşları James Joyce ve Virginia Woolf gibi biçimsel arayışlara girmeyen Lawrence, edebiyat kuramcısı Mina Urgan'ın da vurguladığı üzere yeniliği biçimde değil, doğrudan içerikte aradı. Kadın-erkek ilişkilerinde sadece duyguların değil, fiziksel dürtülerin ve bilinçaltının da belirleyici gücünü savunarak döneminin çok ötesinde bir cesaret sergiledi.
Yasaklar, Sansürler ve Sürgün Yılları
Eserlerinin merkezine koyduğu bu çıplak gerçeklik, onun sürekli sansürle, davalarla ve dışlanmayla mücadele etmesine yol açtı. En büyük fırtınayı koparan eseri ise bir aristokrat kadın ile onun malikanesinde bekçilik yapan bir adam arasındaki tutkulu ilişkiyi açıkça anlatan Lady Chatterley's Lover (Lady Chatterley'in Sevgilisi) oldu. Uzun yıllar yasaklı kalan bu roman, 1960'ta sansürsüz basıldı. Penguin Books'a açılan dava, edebiyat dünyası için tarihi bir özgürlük zaferine dönüştü.
Özel hayatı da en az kitapları kadar tutkulu ve sıra dışıydı. Profesör Ernest Weekley'nin eşi Frieda von Richthofen ile yaşadığı yasak aşk, kadının ailesini terk etmesiyle sonuçlandı ve çift 13 Temmuz 1914'te evlendi. Birinci Dünya Savaşı yıllarında, eşinin Alman kökenli olması ve kendisinin savaş karşıtı tutumu nedeniyle vatanı İngiltere'de yoğun bir baskı altında yaşamak zorunda kaldı. Savaşın ardından "vahşi hac yolculuğu" adını verdiği sürgün hayatına başlayan yazar; İtalya, Sardinya, Sri Lanka, Avustralya, Amerika Birleşik Devletleri ve Fransa'yı kapsayan geniş bir coğrafyayı gezdi. Bu geziler, seyahat kitaplarına esin kaynağı oldu. 1922'de yerleştiği New Mexico'da kaleme aldığı Studies in Classic American Literature (Klasik Amerikan Edebiyatı Çalışmaları) eleştiri eseri, Herman Melville gibi isimlerin yeniden keşfedilmesinde kilit rol oynadı.
şiirsel Miras, Tiyatro ve Resim Tutkusu
Yalnızca düzyazıda değil, şiir ve tiyatroda da derin izler bırakan Lawrence, yaşamı boyunca yaklaşık 800 şiir üretti. The English Review dergisinde yayımlanan ilk şiirlerinden başlayarak Tortoises (Kaplumbağalar) ve Birds, Beasts and Flowers (Kuşlar, Hayvanlar ve Çiçekler) gibi zengin şiir kitaplarına imza attı. Tiyatro alanında da A Collier's Friday Night ve The Daughter-in-Law gibi toplumsal gerçekçi oyunlar yazdı; ancak bu eserlerin kıymeti maalesef ölümünden çok sonra anlaşıldı. Yaşamının son demlerinde resme yönelen yazarın 1929'da Londra'daki Warren Galerisi'nde açılan sergisi polis baskınına uğradı ve eserlerine el konuldu.
Hayatı boyunca akciğer hastalıkları ve tüberkülozla pençeleyen asi yazar, 2 Mart 1930'da Fransa'nın Vence kentinde, henüz 44 yaşındayken hayata gözlerini yumdu. Ölümünden sonra değeri her geçen gün daha çok anlaşılan Lawrence'ı çağdaşı Edward Morgan Forster "kuşağımının en büyük düş gücüne sahip romancısı" olarak selamladı. D. H. Lawrence, doğa, cinsellik, birey ve toplum çatışmasını işleyen cesur kalemiyle edebiyat tarihinin en etkili figürlerinden biri olarak yaşamaya devam etmektedir.
En Çok Ses Getiren Başlıca Eserleri
- Sons and Lovers (Oğullar ve Sevgililer - 1913)
- The Rainbow (Gökkuşağı - 1915)
- Women in Love (Aşık Kadınlar - 1920)
- Lady Chatterley's Lover (Lady Chatterley'in Sevgilisi - 1928)