Asıl adı Mehmed Ferid Paşa olan Damat Ferid Paşa, 1853 yılında İstanbul'da dünyaya geldi. Babası, Danıştay üyeliği yapan aslen Arnavut kökenli Seyyid Hasan İzzet Efendi'ydi. Genç yaşta başladığı memuriyet hayatında dış temsilciliklerde önemli görevler üstlendi. Paris, Berlin, Petersburg ve Londra elçiliklerinde kâtiplik vazifelerinde bulundu. Hariciyedeki bu görevleri ona diplomatik birikim kazandırdı.
Diplomatik Basamaklar ve Saraya Damat Olma Süreci
Mehmed Ferid Paşa, Osmanlı diplomasisinde edindiği tecrübelerin ardından saraya yakınlaşma imkânı buldu. Sultan I. Abdülmecit'in kızı ve IV. Mehmet'in kız kardeşi olan Mediha Sultan ile 1885 yılının Nisan ayında evlendi. Bu evlilikle birlikte hanedana damat olarak saraydaki konumunu iyice güçlendirdi. Siyasi yaşamının ilk yıllarında bir dönem İttihat ve Terakki Cemiyeti bünyesinde yer almıştı. Ancak kısa süre sonra bu cemiyete karşı olan cephede saf tutmaya başladı. Muhalif duruşunu somutlaştırmak adına 11 Kasım 1911 tarihinde kurulan Hürriyet ve İtilaf Fırkası'nın kurucu kadrosunda bulundu. Aynı yılın 25 Kasım günü ise bu fırkanın ilk başkanı seçildi. Bu kritik partinin genel başkanlık koltuğunda Haziran 1912 dönemine kadar oturmayı sürdürdü.
Savaş Sonrası Sadrazamlık Terimleri ve Direnişe Karşı Tutumu
İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin iktidarı elinde bulundurduğu 1913 ile 1918 yılları arasında düzenli bir siyasi etkinlik gösteremedi. Osmanlı İmparatorluğu'nun II. Dünya Savaşı'ndan yenilgiyle ayrıldığını belgeleyen Mondros Antlaşması sonrasında yükselişe geçti. Bu dönemde Ahmet Tevfik Paşa'nın yerine sadrazamlık makamına tayin edilerek ülkede en yetkili yönetici konumuna ulaştı. Mart 1919'da başlayan bu süreçte; 19 Mayıs, 21 Temmuz, 5 Nisan ve 31 Temmuz gibi kritik tarihlerde defalarca kabineyi kurdu. Delegasyon başkanı sđfatıyla Paris Barış Konferansı'nda Osmanlı Devleti'nin haklarını korumak üzere görev yürüttü. Anadolu topraklarında başlayan milli direniş hareketine karşı net bir şekilde cephe almayı tercih etti. İtilaf Devletleri'nin işgallerine karşı yürütülen mücadeleyi engellemek için tüm imkânlarını seferber etti. Ulusal bağımsızlık yolunda büyük bir adım olan Sivas Kongresi'nin toplanmasını engellemeye yönelik ciddi çabalarda bulundu. Nemrut Mustafa Paşa divanı vasıtasıyla başta Mustafa Kemal Paşa olmak üzere direnişin öncü kadrolarını oluşturan birçok İttihatçı lider hakkında idam fermanları düzenleterek direnişi kırmak istedi.
Sadrazamlık yaptığı kabine dönemleri şunlardır:
- 4 Mart 1919
- 19 Mayıs 1919
- 21 Temmuz 1919
- 5 Nisan 1920
- 31 Temmuz 1920
Kuvay-i İnzibatiye, Sevr ve Sürgün Yılları
Tekrar kabine kurarak iktidarını güçlendiren Damat Ferid Paşa, Kuva-yı Milliye'yi tamamen tasfiye etmek amacıyla Kuvay-i İnzibatiye adı verilen hilafet ordusunun kurulması yönünde adımlar attı. Ülkenin topraklarının bölünerek paylaşılmasını öngören Sevr Antlaşması'nın hazırlık aşamalarında aktif rol üstlendi. Anadolu'dan yükselen büyük tepkiler neticesinde 11 Nisan 1920 tarihinde istifa etmek zorunda kaldı. Ancak 31 Temmuz 1920'de tekrar sadrazamlık koltuğuna oturarak Sevr Antlaşması'nı imzaladı. İstanbul Hükümeti ile TBMM arasındaki uzlaşma girişimlerine engel olduğu için İngilizlerin baskısıyla görevden ayrıldı. Kurduğu hükümetlerin tamamında Hariciye Nazırlığı görevini de bizzat kendi üzerinde bulundurdu. Anadolu'daki milli mücadelenin zaferle neticeleneceğinin kesin olarak anlaşıldığı 21 Eylül 1922 tarihinde tüm ailesini de yanına alarak aceleyle Fransa'ya kaçıp oraya yerleşti. Ömrünün geri kalan kısmını ülkesinden uzaklarda, tamamen sürgün şartları altında sürdürmek durumunda kaldı. Nihayetinde 6 Ekim 1923'te Fransa'nın Nice şehrinde hayata gözlerini yumdu.