Ahmed Tevfik Paşa, soyadı kanunundan sonra Ahmet Tevfik Okday, 11 Şubat 1843'te İstanbul'da doğmuş, 6 Ekim 1936'da İstanbul'da vefat etmiş Kırım Tatarı asıllı Osmanlı devlet adamı ve son Osmanlı sadrazamıdır. II. Abdülhamid döneminde 14 yıl Hariciye Nazırlığı yaptıktan sonra üç dönemde (esasen beş dönem) toplam iki yıl dört ay yirmi dokuz gün sadrazamlık görevinde bulundu.
Ailesi ve diplomatlık yılları
Soyu Giray Hanedanı'na dayanan Kırım Tatarı Ferik İsmail Hakkı Paşa'nın oğludur. Doğumundan kısa süre sonra annesini kaybetti; eğitimiyle teyzesi ilgilendi ve Farsça, Arapça ve Fransızcayı akıcı konuşmasını sağladı. Askerî eğitim aldı ve bir süre subay olarak görev yaptı. 22 yaşında askerlikten ayrılıp Babıali Tercüme Odası'na girdi. 1872'den sonra Roma, Viyana, Petersburg ve Atina'da görev yaptı; 1885'ten itibaren on yıl boyunca Berlin'de maslahatgüzar ve büyükelçilik yaptı. 1879'da Atina'da maslahatgüzarken, bir diplomat ailesinin çocuklarına mürebbiyelik yapan İsviçreli bir köy polisinin kızı Elisabeth Tschumi ile evlendi; çiftin beş çocuğu oldu.
1895'te Berlin sefiriyken II. Abdülhamid tarafından İstanbul'a çağrılarak Hariciye Nazırlığı'na atandı ve bu görevi 1909'a kadar aralıksız sürdürdü. Osmanlı-Yunan Savaşı'nı sona erdiren barış anlaşmasını imzalamasının ardından II. Abdülhamid ona, ikamet ettiği Hariciye Konağı'nı, padişahın tapulu malı olan Ayaspaşa'daki konağı hediye etti. II. Meşrutiyet'in ilanından sonra Ayan Meclisi üyeliğine atandı.
Sadrazamlık dönemleri
31 Mart İsyanı sırasında istifa eden Hüseyin Hilmi Paşa'nın yerine 13 Nisan'ı 14 Nisan'a bağlayan gece sadrazamlığa getirildi; ayaklanmacıların istediği kişi kendisi değildi, ancak padişahın ısrarıyla görevi kabul etti. Ilımlı ve tarafsız kişilerden oluşan bir hükûmet kurdu, İstanbul ve Adana'da başlayan şiddet olaylarının büyümesini engelleyecek tedbirler aldı. Hareket Ordusu'nun İstanbul'a girip II. Abdülhamid'i tahttan indirmesi üzerine 5 Mayıs 1909'da istifa etti. Ardından Londra Sefirliği'ne atandı ve 1911-1914 arasında bu görevi yürüttü; Osmanlı'nın Birleşik Krallık'a savaş ilan etmesi üzerine geri çağrıldı, 1914-1918 arasında Meclis-i Ayan Reisi oldu.
Mondros Mütarekesi'ni imzalayan Ahmed İzzet Paşa'nın istifasıyla 11 Kasım 1918'de ikinci kez sadrazam oldu; görevinin ikinci günü İtilaf devletleri donanması İstanbul'a girerek şehri işgal etti. Padişah Vahdettin, müttefiklerin baskısıyla 21 Aralık 1918'de meclisi feshetti ve hükûmet dağıldı; Tevfik Paşa 12 Ocak 1919'da yeniden hükûmet kurdu, ancak işgalcilerin zorlamasıyla 3 Mart 1919'da istifa etti. Osmanlı Devleti'nin 22 Nisan 1920'de Paris Barış Konferansı'na davet edilmesi üzerine heyete başkanlık etti; heyet bildirilen şartları çok ağır bulup hafifletilmesini istedi, bu kabul edilmeyince 11 Temmuz 1920'de şartları reddederek İstanbul'a döndü. Sevr Antlaşması'nı daha sonra Damat Ferit Paşa başkanlığındaki bir heyet imzaladı. 21 Ekim 1920'de Damat Ferit Paşa'nın yerine üçüncü kez sadrazam oldu ve iki yıl bu makamda kaldı; TBMM Hükûmeti'ne Londra Konferansı'na birlikte katılmayı önerdi.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Ahmet Tevfik Okday maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.