Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde saray çevresinde yetişen ve ardından Cumhuriyet'in sadık bir hizmetkârı haline gelen diplomat İsmail Hakkı Okday, 1881 yılında Atina'da dünyaya gözlerini açtı. Son sadrazam Ahmet Tevfik Paşa'nın oğlu olan bu önemli şahsiyet, hem askeri başarıları hem de dışişlerindeki hizmetleriyle Türk tarihi için mühim bir figürdür. Yaşamı boyunca saray entrikalarından cephedeki çetin savaşlara, oradan da yeni kurulan devletin diplomatik misyonlarına uzanan fırtınalı bir ömür sürdü. 11 Ekim 1977 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yuman Okday, geride asil bir miras ve vatan savunmasıyla taçlanmış onurlu bir isim bıraktı.
Saraydan Prussian Askeri Akademisine Uzanan Gençlik
İsmail Hakkı Okday, aristokrat bir aile ortamında büyüdü. Babası Atina Sefiri Ahmet Tevfik Paşa iken, annesi ise İsviçre kökenli Afife Hanım'dır. Eğitim hayatına seçkin bir kurum olan Galatasaray Lisesi'nde başladı. Lakin Sultan II. Abdülhamid'in kendisini ve kardeşi Ali Nuri'yi yaver tayin etmesiyle bu eğitim yarım kaldı. Okday, yoluna Harp Okulu'nda devam etmeye karar verdi. Buradan başarıyla mezun olduktan sonra, askeri ihtisasını ilerletmek üzere Prusya Harp Akademisi'ne gönderildi. Alman topraklarındaki Dragon Alayı'na kaydolurken ismi resmi kayıtlara "İsmail Hakkı Tevfik" olarak işlendi. Bu isim, sonraki yıllarda da onunla birlikte anılmaya devam edecekti.
Cephelerdeki Mücadele ve Saray Evliliği
1912'de patlak veren Balkan Savaşı, genç subayın Almanya'daki parlak eğitimini yarıda kesmesine neden oldu. Vatan savunması için hemen cepheye koşarak Yanya Kalesi'nin kahramanca müdafaasında kritik görevler üstlendi. Savaşın nihayete ermesiyle birlikte yarım kalan askeri tahsilini tamamlamak üzere yeniden Almanya yollarına koyulan İsmail Hakkı Bey, eğitimini başarıyla neticelendirerek kurmay subay unvanına erişti. Cihan Harbi kapıyı çaldığında ise Karargâh-ı Umumî bünyesinde kurmay subay olarak önemli sorumluluklar üstlendi. Askeri alandaki duruşu ve soyunun saygınlığı, hanedanın da dikkatini çekmişti. Şehzade Mehmed Vahdettin Efendi, kñzı Fatma Ulviye Sultan için onu damat adayı olarak seçti. Bu evlilik sayesinde Suade Hümeyra Hanım adında bir kız evlatları dünyaya geldi. Vahdettin'in padişah olmasının ardından saray bünyesindeki Erkan-ı Harb şubesinin yönetimini üstlendi.
Anadolu'da Kurtuluş Mücadelesi ve Diplomatik Kariyer
Mustafa Kemal Paşa'nın liderliğindeki milli uyanış, vatansever subayı sarayın konforundan vazgeçirerek Anadolu yollarına düşürdü. Milli Mücadele'ye katılmak için attığı bu tarihi adım, saray cephesinde büyük bir yankı uyandırdı. Padişah Vahdettin, evlilik mukavelesindeki özel bir maddeye dayanarak kñzını İsmail Hakkı Bey'den boşadı. Bu ayrılık, onun milli davaya olan inancını sarsmadı. Kurtuluş mücadelesinde aktif rol alarak 16. Tümen Kurmay Başkanlığı görevini başarıyla icra etti. Milli Mücadele'deki üstün hizmetleri dolayısıyla kendisine kırmızı şeritli İstiklâl Madalyası layık görüldü. Zaferin ardından yeni Türk devletinin Dışişleri Bakanlığı kadrolarına dahil oldu.
Yeni Cumhuriyet'in diplomatik temsilcisi olarak farklı coğrafyalarda görev üstlenen Okday, şu önemli dünya kentlerinde başkonsolosluk vazifelerini başarıyla yerine getirmiştir:
- Moskova, Anvers ve Filibe başkonsoloslukları,
- Bari, Basra ve Viyana temsilcilikleri,
- Son olarak emekliliğe ayrıldığı Atina Başkonsolosluğu.
Ferhunde Hanım (ki kendisi Bülent Ecevit'in annesi Nazlı Ecevit'in teyzesidir) ile gerçekleştirdiği ikinci evliliğiyle birlikte aile hayatında yeni bir sayfa açtı. Askeri ve diplomatik başarılarının yanı sıra Okday, pullara olan özel ilgisiyle tanınan usta bir filatelist olarak da bilinirdi.