Fatma Ulviye Sultan, son Osmanlı padişahı Sultan Vahdettin'in büyük kızı olarak 12 Eylül 1892 tarihinde İstanbul'da bulunan Ortaköy Feriye Sarayı'nda dünyaya gözlerini açtı. Saray gelenekleri içerisinde büyüyen ve hanedanın son tanıklarından biri olan Ulviye Sultan, babasının tahta çıkışından sürgüne, evliliklerinden vatan hasretine kadar Osmanlı İmparatorluğu'nun en çalkantılı dönemlerini bizzat yaşadı. Hayatı boyunca hem saray ihtişamını hem de gurbetin getirdiği zorlukları tadan bu tarihi şahsiyet, 25 Ocak 1967'de İzmir Alsancak'taki evinde vefat ederek ardında hüzünlü bir yaşam öyküsü bıraktı.
Sarayın Gölgesinde Çocukluk Yılları
Sarayın gölgesinde büyüyen küçük sultanın çocukluğu, hanedanın köklü adetleri ve geniş bir aile çevresinde geçti. Annesi Emine Nazikeda Baş Kadın Efendi olan Fatma Ulviye, ismini hazin bir olay sonucu henüz çok küçükken yanarak hayatını kaybeden halası Ulviye Sultan'dan almıştı. Sülalenin bu kıymetli üyesinin yakın aile bağları ve kardeşleri şu şekilde sıralanmaktaydı:
- Babası: Son Osmanlı padişahı Mehmet Vahidettin
- Annesi: Başkadınefendi Emine Nazikeda Hanım
- Kız kardeşi: Rukiye Sabiha Sultan
- Erkek kardeşi: Mehmed Ertuğrul Efendi (babasının Şadiye Müveddet Kadınefendi ile olan evliliğinden)
İmparatorluğun başkentinde, Boğaz'ın esintisiyle sarayda geçen bu yıllar, onun gelecekteki fırtınalı hayatından önceki en huzurlu dönemiydi.
Saray Nikahı ve Fırtınalı Aşk Hayatı
Büyüyüp yetişkin bir genç kız olduğunda, babası henüz tahta çıkmamış bir veliahttı. Fatma Ulviye Sultan, ilk evliliğini dönemin son Osmanlı sadrazamı Ahmet Tevfik Paşa'nın oğlu olan Āsmail Hakkı Tevfik Bey ile gerçekleştirdi. Genç çiftin nikahı 12 Kasım 1914'te görkemli Dolmabahçe Sarayı'nda kıyılırken, düğün törenleri ise 19 Ağustos 1916 tarihinde Kuruçeşme'de yer alan Arif Bey Yalısı'nda yapıldı. Bu evlilikten bir yıl sonra, çifte büyük bir mutluluk getiren kızları Suade Hümeyra Hanım dünyaya gözlerini açtı. Ancak imparatorluğun çöküş sürecine girmesi ve patlak veren Milli Mücadele, bu evliliğin de kaderini derinden etkileyecekti.
1922 yılının ilk aylarında Āsmail Hakkı Bey, Anadolu'daki Āstiklal Savaşı'na destek vermek amacıyla gizlice İstanbul'u terk etti. Bu ayrılıkla birlikte çift yaklaşık altı ay boyunca birbirlerinden tamamen uzak kaldı. Evlilikleri derin bir sarsıntı geçirdi. Fatma Ulviye Sultan, eşinin evden ayrılışıyla ortaya çıkan derin uyumsuzlukları ve aralarındaki geçimsizliği gerekçe göstererek evliliğini sonlandırma kararı aldı. Kanunların kendisine tanıdığı hakla evliliğini noktalayan sultan, daha sonra ikinci evliliğini Zülfükar Āsmail Paşa'nın oğlu Ali Haydar Bey ile yaptı. Germiyanoğlu soyadını alan Ali Haydar Bey ile olan bu ikinci birlikteliğinden ise herhangi bir çocuğu dünyaya gelmedi. İkinci eşinden hiç çocuğu olmadı.
Sürgün Yılları ve San Remo'dan Mısır'a Uzanan Yolculuk
Cumhuriyetin ilanıyla birlikte hanedan üyeleri için zorlu bir dönem başladı. 1924 yılında kabul edilen 431 sayılı kanun uyarınca, Fatma Ulviye Sultan ve kızı Suade Hümeyra, diğer hanedan mensupları gibi Türkiye'yi terk etmek zorunda bırakıldı. Vatanından ayrılan sultan, İtalya'nın San Remo kentinde sürgünde yaşayan babası Sultan Vahdettin'in yanına sığındı. Babasının 1926 yılındaki ölümünün ardından ise gurbet hayatı daha da zorlaştı. Fatma Ulviye Sultan, ömrünün uzun bir kısmını Avrupa'nın farklı şehirlerinde ve sonrasında Mısır'da mülteci olarak geçirmek zorunda kaldı.
Vatana Dönüş ve İzmir'deki Son Günler
Hanedanın kadın üyelerinin ülkeye dönmesine izin veren yasal düzenlemenin yapılması, onun için adeta yeni bir hayatın başlangıcı oldu. Büyük bir memleket hasretiyle yanan Fatma Ulviye Sultan, 18 Ağustos 1952 tarihinde çok sevdiği İstanbul'a nihayet ayak bastı. Dönüşünün ardından, Fransız tabiiyetinde bulunan eşi Ali Haydar Bey ile birlikte Türk vatandaşlığına geçmek için başvuru yaptı. Bakanlar Kurulu'nun 3 Temmuz 1953 tarihli resmi kararıyla çift, yeniden Türk vatandaşlığı hakkını elde etti.
Hayatının son dönemlerini sessiz ve huzurlu bir şekilde geçirmek isteyen Fatma Ulviye Sultan, Ege'nin incisi İzmir'e yerleşti. 25 Ocak 1967 tarihinde Alsancak'taki evinde yetmiş beş yaşında hayata gözlerini yuman son Osmanlı sultanının cenazesi, vasiyeti üzerine İstanbul'a nakledildi. Çengelköy Mezarlığı'nda toprağa verildi. Fatma Ulviye Sultan, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan koca bir tarihin en asil ve hüzünlü tanıklarından biri olarak hafızalarda yer edindi.