Cemal Kaşıkçı Kimdir?

Suudi Arabistanlı tanınmış gazeteci Cemal Ahmed Kaşıkçı, muhalif kimliğiyle yürüttüğü mesleki mücadelesinin ardından, 2 Ekim 2018 tarihinde resmi evlilik işlemleri için gittiği İstanbul'daki Suudi Arabistan Başkonsolosluğu'nda ülkesinden gönderilen bir infaz timi tarafından vahşice katledildi. Bu trajik olay, dünya basınında büyük yankı uyandırırken küresel siyasette de derin krizlere yol açtı. Orta Doğu'nun en etkili kalemlerinden biri olan Kaşıkçı, hayatı boyunca fikirleri uğruna sürgün yaşamayı göze almış cesur bir basın mensubuydu.

Kayseri'den Medine'ye Uzanan Köklü Bir Soy

Kaşıkçı ailesinin tarihi, asırlar öncesine dayanan köklü göç hikayeleri barındırır. Yaygın kanaate göre Kayseri'nin Germir köyünden yola çıkan ailenin bazı erkek üyeleri, üç yüzyıl önce hac ibadeti amacıyla Arabistan topraklarına seyahat etmişlerdir. Zamanla Medine şehrine yerleşen bu köklü ailenin Türkçe soyadı, Arapça dil yapısına uyum sağlayarak 'Kaşşugi' biçimine dönüştü. 1900'lü yılların başlangıcında İttihat ve Terakki Cemiyeti saflarına katılan aile mensupları, kutsal kent Medine'de vergi toplamakla görevli 'muhtesip' unvanını aldılar. Avrupa'da tıp tahsilini tamamlayan Muhammed Halid Kaşıkçı, Suudi Krallığı'nın kurucu lideri Abdülaziz İbni Suud'un özel hekimi olarak görev yaptı. İşte bu hekimin torunu olan Cemal Kaşıkçı, Ahmed Kaşıkçı'nın evladı olarak 13 Ekim 1958 günü kutsal şehir Medine'de dünyaya gözlerini açtı. Aynı zamanda kendisi, dünya genelinde adından söz ettiren ünlü milyarder silah tüccarı Adnan Kaşıkçı'nın da yeğenidir.

Eğitim Hayatı ve Gazeteciliğe İlk Adımlar

İlk ve orta öğrenim kademelerini kendi vatanında tamamlayan Kaşıkçı, yüksek tahsili için Amerika Birleşik Devletleri'ne gitti. Indiana Devlet Üniversitesi'nde işletme alanında yüksek lisans programını başarıyla bitirdikten sonra 1982 senesinde vatanına döndü. Yazılı basına olan ilgisi sebebiyle hızlıca muhabirliğe adım atarak ülkesindeki saygın gazetelerde çalışmaya başladı.

Kariyeri boyunca Orta Doğu medyasında kritik roller üstlenen Kaşıkçı, şu prestijli Arapça yayınlarda muhabir ve yazar olarak çalıştı:

• OKAZ
• Al Sharq Al Awsat
• Al Majalla
• Al Muslimoon

1991 ile 1999 yılları arasında ise Al Madina gazetesinde genel yayın yönetmeni sıfatıyla sorumluluk yüklendi. Kariyerini savaş muhabirliğiyle de zenginleştiren gazeteci; Afganistan, Cezayir, Kuveyt ve Sudan gibi sıcak bölgelerde dış basın adına gözlemlerde bulundu. Aynı yıllarda küresel çapta ses getiren röportajlara da imza attı. Özellikle 1987-1995 yılları arasında terör örgütü El Kaide'nin lideri Usame bin Ladin ile birkaç kez görüşerek tarihe not düştü.

Muhalif Duruş ve Sürgün Yılları

Yeni binyıla girilirken, 1999'dan 2003'e kadar Arab News gazetesinde yazı işleri müdür yardımcısı olarak mesleğine devam etti. Ardından Al Watan gazetesine genel yayın yönetmeni olarak tayin edildi. Fakat buradaki liderlik görevi sadece iki ay sürdü. Çünkü ülkedeki dini yapılanmaları sert bir dille eleştiren yazıları, Suudi rejiminin tepkisini çekerek görevinden el çektirilmesine yol açtı. O dönemde din eğitiminin çağdaş normlara göre baştan yapılandırılmasını ve bu eğitimin yalnızca özel kurumlarda verilmesini ısrarla savunmaktaydı. Çocukların zihnine dogmatik düşüncelerin empoze edilmesine karşı çıkan cesur fikirleri sebebiyle güvenliğini sağlamak adına ülkesini terk etmek zorunda kaldı.

Sürgün yaşamının ilk durağı olan Londra'da, Suudi büyükelçisi Prens Türki al Faysal'ın basın danışmanlığı rolünü üstlenerek diplomatik bir çevre edindi. 2007 yılının nisan ayında eski görev yeri olan Al Watan gazetesine yeniden yazı işleri müdürü olarak geri dönse de kaleme aldığı makaleler nedeniyle bu ikinci dönem de uzun soluklu olmadı. Kalemini sakınmadan kaleme aldığı politik eleştirileri neticesinde, 17 Mayıs 2010 tarihinde görevinden istifaya zorlandı. Buna karşın medya dünyasındaki ağırlığı devam etti. Al Watan gazetesinden ayrılmasının ardından ünlü milyarder El Velid bin Talal tarafından Bahreyn merkezli el-Arab televizyon kanalının genel yayın yönetmenliğine getirilirken, eş zamanlı olarak Al Jazeera ve BBC gibi saygın uluslararası kanallarda politik analizler sundu.

Son Dönem ve Karanlık Suikast

Suudi Arabistan'daki siyasi baskıların tahammül edilemez boyuta ulaşması üzerine 18 Eylül 2017'de vatanından tamamen ayrılıp ABD'ye göç etti. Washington DC'ye yerleşen Kaşıkçı, prestijli Washington Post gazetesinde köÿe yazarı olarak çalışmaya başladı. Köşesinde, Veliaht Prens Muhammed Bin Selman yönetimini hedef alan cesur makaleler yayınlayarak muhalif sesini dünyaya duyurdu. Bu dönemde özel hayatında da yeni bir sayfa açmak istiyordu. Eski eşi Alaa Nasif'ten olma dört çocuğu bulunan Kaşıkçı, Türkiye vatandaşı Hatice Cengiz ile evlenmek üzere hazırlıklara başladı.

Boşanma belgelerini temin etmek amacıyla 2 Ekim 2018 günü İstanbul'daki Suudi Arabistan Başkonsolosluğu binasına giriş yaptı. Ancak kapıdan içeri adım atan gazeteciden bir daha haber alınamadı. Kapıda bekleyen nişanlısının emniyet birimlerine yaptığı resmi kayıp ihbarı, tarihin en büyük diplomatik skandallarından birini gün yüzüne çıkardı. Olaydan 18 gün sonra Riyad yönetimi, Kaşıkçı'nın konsolosluk içinde çıkan bir arbedede can verdiğini, ardından da vahşi bir suikasta kurban gittiğini itiraf etmek zorunda kaldı.