Çocukluğu ve gençliği
Fyodor Mihayloviç Dostoyevski, 11 Kasım 1821'de Moskova'da, Mihail ve Mariya Dostoyevski'nin altı çocuklu ailesinin ikinci çocuğu olarak doğdu. Babası askerî cerrahlıktan emekli olduktan sonra Mariinskiy Hastanesi'nde yoksullara hizmet ediyordu; Dostoyevski bu hastanede doğdu. Çocukluğunu çoğu zaman alkole bağımlı ve sert disiplinli bir baba ile hasta bir anne arasında geçirdi. Babasının çalıştığı hastanedeki hastaların hikâyelerini dinlemeyi çok severdi. Annesi tüberkülozdan ölünce sert disipliniyle tanınan Sankt-Peterburg Mühendis Okulu'na gönderildi; arkadaşları sinirli ve aşırı duyarlı olduğu için ona Ateş Fedya lakabını taktı. Babasının 1839'daki ani ölümünü orada öğrendi. Okulu başarıyla bitirip İstihkâm Müdürlüğü'nde göreve verildi, ancak askerlikten nefret ettiği için bir yıl sonra istifa ederek yazarlığa başladı.
İlk eserleri ve sürgün
İlk kitabı İnsancıklar 1846'da yayımlandı; halkın ilgisini çekti, eleştirmen Belinski ona büyük bir yazar olacağını söyledi. Aynı yıl yayımlanan Öteki (Dvoynik) beklenen başarıyı getirmedi, umudu kırılan Dostoyevski politikayla ilgilenmeye başladı. 1849'da devlet aleyhine bir komploya karıştığı iddiasıyla tutuklandı, sekiz ay hapiste kaldı ve idama mahkûm edildi. Kurşuna dizilmek üzereyken sekiz tutuklu arkadaşıyla birlikte affedildi; cezası dört yıl kürek ve dört yıl adi hapse çevrildi. Cezasını Sibirya'daki Omsk Cezaevi'nde çekti. Ardından er rütbesiyle hizmete verildi, subaylığa kadar yükseldi. 1857'de Mariya Dmitriyevna İsayeva ile evlendi. 1859'da özgür bırakılarak Sankt-Peterburg'a yerleşti.
Olgunluk dönemi eserleri
Döndükten sonra Ezilenler (1861) ve Ölüler Evinden Anılar (1862) kitaplarını yazdı, kardeşiyle iki dergi çıkardı. 1862'de Avrupa seyahatini gerçekleştirdi. Sara nöbetleri ve kumar bağımlılığı yüzünden maddi darlığa düştü. Bu dönemde Yeraltından Notlar (1864), Suç ve Ceza (1866), Kumarbaz (1866), Budala (1868), Ebedi Koca (1870) ve Ecinniler (1872) gibi eserleri yazdı. Eşinin ölümünden sonra sekreteriyle evlendi, yeniden borçlandı. Delikanlı (1875), Bir Yazarın Günlüğü (1876) ve Karamazov Kardeşler (1879) adlı eserlerinde yazarlık hayatı boyunca ele aldığı temalara döndü.
Ölümü ve etkisi
Karamazov Kardeşler'i üç yılda bitirdikten sonra bir ciğer kanaması nedeniyle yatağa düştü ve 28 Ocak 1881'de (yeni takvimle 9 Şubat) Sankt-Peterburg'da öldü. 31 Ocak'ta yapılan cenaze töreninde yaklaşık otuz bin kişi tabutunun ardından yürüdü. Dünya edebiyatını en çok etkileyen ve en çok okunan yazarlardan biri olan Dostoyevski'nin eserleri, 20. yüzyıl düşünürlerinin fikirlerini derinden etkiledi.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Dostoyevski maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.