Türkiye'nin yakın tarihi ile azınlık politikalarına ışık tutan çalışmalarıyla tanınan sosyolog, yazar ve akademisyen Ayhan Aktar, 1953 yılında İstanbul'da dünyaya gelmiştir. Başarılı bilim insanı, ülkenin toplumsal yapısını ve milliyetçilik hareketlerini sosyolojik perspektifle irdeleyen araştırmaları, kitapları ve gazete yazılarıyla geniş kitlelere ulaştırmıştır.
Akademik Yolculuğun Başlangıcı ve İlk Çalışmalar
Boğaziçi Üniversitesi'nin Sosyoloji Bölümü'nden 1977 senesinde mezun olan ve lisans derecesini elde eden Ayhan Aktar, yüksek lisans eğitimini ise Birleşik Krallık Canterbury'de bulunan Kent Üniversitesi bünyesinde başarıyla tamamlamıştır. Türkiye'ye dönüşünün akabinde, 1980'de Marmara Üniversitesi Kamu Yönetimi Bölümü'nde Prof. Dr. Mübeccel Kıray'ın yanında asistanlık vazifesine başlamıştır. İstanbul Üniversitesi çatısı altında başladığı doktora tezini 1989 yılında tamamlayarak akademik yetkinliğini bir üst kademeye taşımayı başarmıştır. Bahsi geçen tez çalışması, 1990 senesinde 'Kapitalizm, Azgelişmişlik ve Türkiye’de Küçük Sanayi' başlığıyla kitap formatında okurlarla buluşmuştur. Bu yapıt, 1990 yılı Yunus Nadi Ödülü'ne layık görülmüştür. Çalışma, yayınlanmamış sosyal bilimler araştırması dalında birincilik elde etmiştir.
Azınlık Politikaları ve Türkiye'nin Dönüşümü Üzerine Yapıtlar
Akademik çalışmalarının ilerleyen aşamalarında Türkiye'deki devlet ile gayrimüslim azınlıkların ilişkilerini mercek altına alan Aktar, bu alanda ses getiren eserler üretmiştir. 2000 yılında yayımlanan 'Varlık Vergisi ve "Türkleştirme" Politikaları' adlı kitabı, ülkenin yakın tarihindeki en hassas iktisadi ve sosyal süreçlerden birini ele almaktadır. Ardından 2006 senesinde, gayrimüslim tebaanın ekonomik dönüşümü ile Türk milliyetçiliğinin kesişimini incelediği 'Türk Milliyetçiliği, Gayrimüslimler ve Ekonomik Dönüşüm' başlıklı yapıtını okurlarla buluşturmuştur. Aktar ayrıca, tarihsel yüzleşme çabalarına da katkı sunmuştur. Nitekim 2005 yılında İstanbul'da gerçekleştirilen 'İmparatorluğun Çöküş Döneminde Osmanlı Ermenileri: Bilimsel Sorumluluk ve Demokrasi Sorunları' konferansının hazırlık ve organizasyon komitesinde görev üstlenmiştir.
Uluslararası Deneyimler ve Gazetecilik Yılları
Aktar, uluslararası akademik çalışmalara her zaman büyük değer vermiştir. Bu doğrultuda 2000 yılında Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Michigan Üniversitesi'nin Ann Arbor kampüsünde sosyoloji bölümünde konuk öğretim üyesi statüsüyle dersler vermiştir. 2006 yılında uzun süre hizmet ettiği Marmara Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü'nden emekliliğe ayrılan profesör, kariyerine Kıbrıs'ta devam etmiştir. Lefkoşa'da bulunan Kıbrıs Üniversitesi'nin (University of Cyprus) 'Department of Turkish and Middle Eastern Studies' bünyesinde 2006-2007 akademik döneminde misafir profesörlük yapmış, hâlen aynı kurumda profesörlük unvanıyla akademik faaliyetlerini sürdürmektedir. Türkiye'deki çalışmalarına da ara vermeyen Aktar, 2010 yılından itibaren İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü çatısı altında görev yapmaktadır. Burada Kültürel Çalışmalar ile 'Greek-Turkish Relations' yüksek lisans programlarının yanı sıra Uluslararası İlişkiler lisans bölümünde eğitim vermektedir. Araştırmacı burada akademik derslerine devam etmektedir.
Tarihsel Metinlerin Derlenmesi ve Medya Çalışmaları
Sadece akademik makalelerle sınırlı kalmayan Aktar, toplumsal belleğe katkı sunan arşiv belgelerini ve günlükleri de yayına hazırlamıştır. 2010 yılında Niyazi Kızılyürek ve Umut Özkırımlı ile birlikte 'Nationalism in the Troubled Triangle: Cyprus, Greece and Turkey' adlı ortak çalışmayı yayımlamıştır. Ertesi yıl, Yorgo Hacıdimitriadis'in kaleme aldığı 'Aşkale – Erzurum Günlüğü (1943)' adlı tarihsel belgeyi gün yüzüne çıkarmıştır. Aynı dönemde, Radikal gazetesinde yürüttüğü köşe yazarlığı deneyiminin ardından Taraf gazetesine geçmiş ve buradaki 'İlginç Zamanlar' adlı köşesinde güncel gelişmeleri yorumlamıştır. Gazetedeki seçme yazıları 2011 yılında 'İlginç Zamanlar: Taraf yazılarından Seçmeler, 2008-2011' ismiyle kitaplaştırılmıştır. Yazarın son dönem kitap çalışmaları da büyük ilgi görmüştür. 2012 yılında ise Çanakkale'den Filistin cephesine uzanan bir yaşamı anlatan 'Yüzbaşı Sarkis Torosyan'ın Çanakkale'den Filistin Cephesine' başlıklı anıları yayına hazırlayarak tarih literatürüne kazandırmıştır.
Prof. Dr. Ayhan Aktar'ın yayımladığı ve yayına hazırladığı başlıca kitaplar şunlardır:
- Kapitalizm, Azgelişmişlik ve Türkiye’de Küçük Sanayi (1990)
- Varlık Vergisi ve "Türkleştirme" Politikaları (2000)
- Türk Milliyetçiliği, Gayrimüslimler ve Ekonomik Dönüşüm (2006)
- Nationalism in the Troubled Triangle: Cyprus, Greece and Turkey (2010)
- Yorgo Hacıdimitriadis'in Aşkale – Erzurum Günlüğü (1943) (2011)
- İlginç Zamanlar: Taraf yazılarından Seçmeler, 2008-2011 (2011)
- Yüzbaşı Sarkis Torosyan'ın Çanakkale'den Filistin Cephesine (2012)