Ebüzziya Tevfik Kimdir?

Genel Bakış

Ebüzziya Mehmed Tevfik Bey, 17 Şubat 1849'da İstanbul'da doğan, 27 Ocak 1913'te yine İstanbul'da ölen Türk gazeteci, yazar, yayıncı ve hattattır. Türkiye'de "matbaacılığı sanat hâline getiren kişi" olarak kabul edilir. Türk basımcılığını halk arasında "Acem baskısı" denen kirli ve kötü baskıdan kurtardı; dönemin önemli sanat ve düşünce insanlarının yüzlerce yapıtını yüksek sanat değerli tasarımlarla bastı. Yeni Osmanlılar hareketinin aktif üyesiydi ve sürekli muhalif bir aydın olarak siyasi kimliğiyle tanındı. Aynı zamanda Kufi türünde eserler veren bir hattat, arabesk tarzında süsleme yapan bir süslemeci ve Konya'da bulunduğu dönemde sanat değeri taşıyan halılar dokuyan bir halıcıydı.

Yaşamı ve Gazetecilik

Babası Maliye Sergi Kalemi memurlarından Hasan Kamil Efendi'dir. Asıl adı Mehmed Tevfik'tir. Sıbyan mektebini bitirdi, babasını erken yaşta kaybedince öğrenimi bırakıp Maliye Sergi Kalemi'nde çalıştı. Özel dersler alarak Arapça, Farsça ve Fransızca öğrendi. Namık Kemal ile tanışması ömür boyu sürecek bir fikir dostluğu başlattı. Namık Kemal ve İbrahim Şinasi'nin etkisiyle Yeni Osmanlılar Cemiyeti'ne girdi. Tasvir-i Efkâr'ın basıldığı matbaa, Şinasi'nin 1871'de ölümünün ardından dört meşrutiyetçi gence verildi; diğerlerinin hisselerini devralan Tevfik Bey matbaanın tamamına sahip oldu. 1872'de tek telif oyunu Ecel-i Kaza'yı yazdı. Aynı yıl memuriyetten ayrılıp gazeteciliğe yöneldi, Hadika gazetesini kurdu, 1873'te ilk Türk almanağı Salname-i Hadika'yı çıkardı ve Sirac gazetesini yayımladı.

Sürgün ve Bosna

1873'te Vatan Yahut Silistre oyunundan sonra çıkan olaylar üzerine İbret ve Sirac kapatıldı, beş gazeteci yargılanmadan sürüldü; Ebüzziya, Ahmed Mithat Efendi ile birlikte Rodos'a gönderildi. Orada mahpusların eğitimiyle ilgilendi, Muharrir dergisini çıkardı ve Nümune-i Edebiyat-ı Osmaniye'yi hazırladı. Oğlu Ziya'nın adına dayanan "Ebüzziya" imzasını bu dönemde kullanmaya başladı ve ömrü boyunca sürdürdü. 10 Haziran 1876'da affedilerek İstanbul'a döndü. 1877'de Bosna mektupçuluğuna atandı ve Bosna Vilayet Gazetesi'ni yönetti.

Matbaacılık Faaliyetleri

1880'de Mecmua-i Ebüzziya'yı çıkarmaya başladı; dergi 1912'ye kadar 159 sayı yayımlandı. 1881'de Galata'da Matbaa-i Ebüzziya'yı kurdu, 1881-1886 arasında 114 kitap bastı. Kitaphane-i Ebüzziya bugünkü anlamda dizi yapıtların başlangıcı sayılır. 1887'de Lügat-ı Ebüzziya'yı fasiküller hâlinde yayımlamaya başladı. 1890'da Leipzig Matbuat Cemiyeti ona takdirname ve şeref madalyası gönderdi; 1898'de Fransa hükûmeti Liyakat Madalyası verdi.

Son Yılları

1892'de İstanbul Sanat Okulu müdürü oldu. 1900'de Abdülhamid yönetimi tarafından Konya'ya sürüldü ve sekiz yıl kaldı. II. Meşrutiyet'in ilanıyla İstanbul'a dönerek 1908'de Antalya milletvekili oldu. Tasvir-i Efkâr'ı yeniden çıkardı. Gazeteyi son kez 27 Ocak 1913'te yayımladı ve aynı gün öldü. Mezarı Bakırköy Mezarlığı'ndadır.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Ebüzziya Tevfik maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.