İnceçay'ın Tarihçesi ve Köklü Geçmişi
Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalle olan İnceçay, zengin tarihi geçmişiyle dikkat çeken bir yerleşim yeridir. Köyün bilinen eski adı Pancureti'dir (პანჯურეთი). Bu yer adının, Lazca dilinde 'köpük' veya 'su köpüğü' anlamına gelen 'panci' (პანჯი) kelimesinden türemiş olabileceği düşünülmektedir. Tarihi kayıtlarda yerleşimin adı, 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde metatez (ses göçüşmesi) sonucunda Pancirot (پنجروت) şeklinde kaydedilmiş, Rus idaresi dönemindeki 1886 nüfus sayımında ise Pancuret (Панджуретъ) olarak yazılmıştır. İnceçay, tarih boyunca Tao bölgesi içinde yer almış olup Gürcü, Osmanlı ve Rus idarelerinin egemenliği altında kalmıştır. Türkçe olmayan bu eski isim, 1959 yılında yürürlüğe giren 7267 sayılı kanunla İnceçay olarak değiştirilmiştir.
Orta Çağ'dan Günümüze Ulaşan Tarihi Eserler
İnceçay sınırları içerisinde, Orta Çağ'da Gürcü idaresi döneminde inşa edildiği tahmin edilen iki adet tarihi kilise kalıntısı bulunmaktadır. Bu tarihi yapılardan birincisi, köy yerleşim merkezinin yaklaşık 500 metre güneyinde konumlanmıştır ve diğerine kıyasla görece daha iyi durumda günümüze ulaşmıştır. İkinci kilisenin kalıntıları ise yerleşim merkezinin 3 kilometre kuzeydoğusunda yer almaktadır. Bu kutsal mekanlar ve çevrelerindeki tarihi kalıntılar, bölgenin Orta Çağ'daki dini ve kültürel yaşamına dair önemli tarihi izler sunmaktadır.
Tarihsel Nüfus Yapısı ve Sosyal Hayat
İnceçay'ın demografik yapısı yüzyıllar boyunca önemli değişimler geçirmiştir. 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterine göre köy, Penek livasının Kamhis nahiyesine bağlıyken nüfusu 26 Hristiyan haneden oluşmaktaydı. O dönemde köyde arpa ve buğday tarımı ile arıcılık yapılıyor, domuz ve koyen besleniyordu. 93 Harbi (1877-1878) sonrasında Berlin Antlaşması ile Çarlık Rusya'sına bırakılan köyde, 1886 yılında yapılan nüfus sayımına göre 43 hanede tamamı Rum olarak kaydedilen 270 kişi yaşamaktaydı. Nüfus 1906 yılında 448 kişiye, 1965 yılında ise 552 kişiye kadar ulaşmıştır. Günümüzde ise kırsal mahalle statüsündeki İnceçay'ın nüfusu 2022 yılı verilerine göre 125 kişidir.
Coğrafi Konumu ve Nasıl Gidilir?
İnceçay, Erzurum il merkezine 160 km, Şenkaya ilçe merkezine ise 46 km uzaklıkta, 1885 metre rakımda yer almaktadır. Coğrafi olarak Karadeniz Bölgesi sınırları içerisinde kalan bu kırsal mahalle, Şenkaya ilçesinin kuzeybatısında yer alır. Ulaşım için, D.060 numaralı Erzurum-Ardahan (Oltu-Göle) devlet yoluna; Yaymeşe, Uğurlu, Susuz ve Deliktaş mahalleleri üzerinden geçen, Paşalı Mahallesi'ndeki 17,3 kilometrelik bir köy yolu aracılığıyla bağlantı sağlanmaktadır.