Arpaşen Köyü'nün Tarihi ve Etimolojik Kökeni
Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı olan Arpaşen Köyü, bilinen en eski adı olan 'Arpaşeni' ile köklü bir geçmişe sahiptir. Gürcüce bir yer adı olan Arpaşeni (არფაშენი), Eski Gürcücede 'ışın' anlamına gelen 'arpi' (არფი) kelimesinden türetilmiştir ve 'güneşli köy' anlamını taşımaktadır. Bu yer adı Türkçeye Arpaşen şeklinde geçmiş olup, 1854 tarihli Kiepert haritasında 'Arpaschen' (Arpaşen) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde 'Arpaşen' (آرپەشin) biçiminde kaydedilmiştir. Diğer yandan Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli, 'Arpa' kelimesinin Türkçe, 'şeni' (შენი) kelimesinin ise Gürcüce olduğunu belirtmiştir.
Orta Çağ'dan Rus İdaresine Uzanan Tarihsel Süreç
Arpaşen, Orta Çağ döneminde Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola sınırları içerisinde yer almaktaydı. Bölge, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Uzun süre Osmanlı egemenliği altında kaldıktan sonra, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması ile Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılmıştır. Rus idaresince Arpaşen olarak kaydedilen köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı Arpaşen nahiyesinin 12 köyünden biri olmuştur. 1886 yılı aile listesi verilerine göre köyde, 36 hanede yaşayan 292 kişi bulunmaktaydı ve nüfusun tamamı Kürt olarak kaydedilmişti.
Yirminci Yüzyıl Gelişmeleri ve Türkiye'ye Katılması
Birinci Dünya Savaşı yıllarında bölgeyi gezen Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli, çayırlık bir alanda yer alan köyün nüfusunun Kürtlerden oluştuğunu belirtmiştir. Savaşın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan sınırlarında kalan yerleşim yeri, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Türkiye'ye bırakılmıştır. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Göle kazasının Okam nahiyesine bağlı olan köyün adı, Türkçe olmadığı gerekçesiyle 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Ağılyolu olarak değiştirilmiştir. Ancak daha sonraki dönemde köye yeniden eski adı olan Arpaşen verilmiştir.
Coğrafi Konum ve Ulaşım Bilgileri
Doğu Anadolu Bölgesi'nde, 2044 metre gibi yüksek bir rakımda yer alan Arpaşen Köyü, Ardahan il merkezine 31 km, Göle ilçe merkezine ise 49 km uzaklıkta konumlanmıştır. Geniş bir nüfus geçmişine sahip olan köy, 1980 yılında 1.538 kişilik zirve nüfusuna ulaşmış olsa da, göçler ve zaman içerisindeki değişimlerle birlikte 2022 yılı verilerine göre nüfusu 429 kişiye kadar gerilemiştir. Köy, tarihi kökenleri ve yüksek coğrafi yapısıyla bölgenin karakteristik özelliklerini korumaktadır.