Hacıali Köyü'nün Coğrafi Konumu ve Genel Özellikleri
Hacıali, Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı tarihi bir köydür. Deniz seviyesinden 2082 metre yükseklikte yer alan bu köy, Ardahan il merkezine 39 kilometre uzaklıkta konumlanmıştır. Coğrafi konumu ve yüksek rakımıyla bölgenin karakteristik doğasını yansıtan yerleşim, tarihsel süreç boyunca pek çok farklı idari ve siyasi yapının egemenliği altında kalmıştır.
Orta Çağ'dan Rus İdaresine Uzanan Köklü Tarihçe
Hacıali, köyün bilinen en eski adıdır. Yerleşim yeri, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Artaani sınırları içerisinde yer almaktaydı. Bu bölge, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Ancak Hacıali adı, yayımlanmış eski Osmanlı kayıtlarında geçmemektedir ve bu yer adının geç dönemde ortaya çıkmış olabileceği tahmin edilmektedir. Türkçe kaynaklarda Ardahan olarak anılan Artaani bölgesi, 93 Harbi'nin (1877-1878) ardından imzalanan 1878 tarihli Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılmıştır. Rus idaresi altındayken Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı olan köy, 1886 yılındaki Rus nüfus tespitinde "Gaci-Ali" (Гаджи-Али) adıyla kaydedilmiştir. Bu tespit sırasında köyde yaşayan 74 kişinin tamamının Sünni Kürtlerden oluştuğu kayıtlara geçmiştir. Köyün nüfusu daha sonra 1896 yılında 86 kişiye, 1906 yılında ise 127 kişiye ulaşmıştır.
Birinci Dünya Savaşı Sonrası ve Türkiye Cumhuriyeti Dönemi
Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rus güçlerinin bölgeden çekilmesinin ardından Hacıali köyü, bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içerisinde kalmıştır. Ancak 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca köy yeniden Türkiye topraklarına bırakılmıştır. Cumhuriyetin ilk yıllarında, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Göle kazasına bağlı Hoçovan nahiyesinin bir köyü olarak geçen yerleşim, "Hacı Ali" (حاجی علی) şeklinde kaydedilmiştir. 1940 yılındaki genel nüfus sayımında da aynı idari konumu koruyan köyün nüfusu 426 kişi olarak belirlenmiş, ancak bu dönemde Hoçovan nahiyesi ve köy Ardahan kazasına bağlanmıştır.
Nüfus Gelişimi ve Güncel Durum
Cumhuriyet dönemi boyunca Hacıali köyünün nüfusunda dalgalanmalar yaşanmıştır. 1965 yılı genel nüfus sayımı verilerine göre köyün nüfusu 831 kişiye ulaşmış ve bu nüfus içerisinden 124 kişinin okuma yazma bildiği tespit edilmiştir. Köyün nüfusu 1985 yılında 959 kişiye ulaşarak en yüksek nüfus seviyelerinden birini görmüş, 1990 yılında ise 851 kişi olarak kaydedilmiştir. 2000'li yıllardan itibaren ise nüfus düşüş eğilimine girmiştir; 2000 yılında 761 kişi olan nüfus, 2010 yılında 738 kişiye, 2020 yılında 554 kişiye ve son olarak 2022 yılı verilerine göre 514 kişiye gerilemiştir. Köy günümüzde idari olarak muhtarlık ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilmektedir.