Kalkosi Kilisesi'nin Tarihçesi
Kalkosi Kilisesi (Gürcüce: კალკოსის ეკლესია), tarihsel Tao bölgesinde, günümüzde Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı ve eski adı Kalkosi olan İkizpınar köyünde yer alan Orta Çağ'dan kalma tarihi bir Gürcü kilisesidir. Kilise, Tao bölgesinin 16. yüzyılın ortalarında Osmanlıların eline geçmesinden önce inşa edilmiştir. Değerli bir Gürcüce el yazması olan Kalkosi İncili de bu kilisede korunmuştur. Kilisede bulunan Gürcü alfabesinin Hutsuri harfleriyle yazılmış yazıtı da yapının erken dönem tarihine ışık tutmaktadır.
Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili'nin 1907 yılındaki ziyareti sırasında Kalkosi Kilisesi Ermeni kilisesine çevrilmiş durumdaydı. Bu dönemde kilisenin cemaati Ermenileşmiş olmakla birlikte, sadece Türkçe konuşan Gürcülerden oluşuyordu. Takaişvili'nin ziyareti sırasında ayakta duran ve çevresinde bir mezarlık bulunan kilise, yakın tarihte farklı amaçlarla kullanılmış ve 2017 yılı itibarıyla samanlık olarak kullanıldığı kaydedilmiştir.
Mimari Özellikleri ve Yapısal Durumu
Kalkosi Kilisesi, İkizpınar köyünün kuzeyinde, evlerin arasında yüksekçe bir konumda yer almaktadır. Yapımında dolgu duvar tekniği kullanılmış olup, kabaca yontulmuş kırmızımsı, yeşilimsi ve siyah renkli taşlar tercih edilmiştir. Dikdörtgen planlı ve tek nefli bir mimariye sahip olan yapının doğu yarısı ve örtüsü yıkılmış durumdadır. Kilisenin uzunluğu yaklaşık 13 metre, genişliği ise yaklaşık 7 metredir.
Mimarideki Detaylar ve Gürcüce Yazıt
Günümüze ulaşan duvarlarının yüksekliği 3 metreyi bulan kilisenin tek giriş kapısı batı yönünde yer alır ve bu kapının yarım daire kemerli olduğu anlaşılmaktadır. Kuzey ve güney duvarlarındaki payanda kalıntıları, tonozu takviye eden kemerlerin varlığına işaret etmektedir. Kilise 1907 yılında kullanılır haldeyken, giriş kapısının sağ tarafındaki kırmızı taşa Gürcü alfabesinin Nushuri harfleriyle oyulmuş Gürcüce bir yazıt bulunmaktaydı. Bu yazıt Ekvtime Takaişvili tarafından “… უნი და მისი ასული ქ. ირინე ფ~დ ცოდვილი” şeklinde okunmuştur.