Genel Bakış
Karl Werner Heisenberg, 5 Aralık 1901'de Würzburg'da doğan ve 1 Şubat 1976'da Münih'te ölen Alman teorik fizikçidir. Kendi adıyla anılan belirsizlik ilkesini ortaya koydu. Atom yapısına katkıları nedeniyle 1932'de Nobel Fizik Ödülü'ne layık görüldü.
Bilimsel Çalışmaları
Münih Üniversitesi'nde Arnold Sommerfeld ile araştırmalar yaptı; ardından Max Born, David Hilbert ve Niels Bohr gibi tanınmış fizikçilerle çalıştı. Heisenberg 1925'te, Erwin Schrödinger ise 1926'da, birbirlerinden bağımsız olarak atomun kuantum (dalga) mekaniğini farklı ama matematiksel olarak eşdeğer biçimde formüle etti. Bu teoriler 1928'de İngiliz fizikçi Paul Dirac tarafından genişletilip geliştirildi. 1927'de Leipzig Üniversitesi'nde fizik profesörlüğüne atandı ve aynı yıl belirsizlik ilkesini ortaya koydu. 1941'de bugünkü Max Planck Enstitüsü'nün müdürü oldu. 1952'de Alman hükûmeti adına CERN'in kuruluş sözleşmesini imzaladı; 1961'e kadar Bilimsel Politika Komitesi üyesi, 1963'e kadar konsey üyesi olarak CERN'e katkı verdi. 1958'de atomun içindeki temel parçacıkların yapısını açıklayan birleşik alan teorisinin formülünü ortaya koydu. 1941'de Bohr'u atom bombası yapımında Almanya'ya destek vermeye ikna etmeye çalıştı, ancak Bohr ahlaki nedenlerle teklifi reddetti.
Belirsizlik İlkesi
Bir elektronun yerini belirlemek için dalga boyu kısa ışınlar gerekir. Bu ışınlar fotonlardan oluştuğundan elektrona çarparak yerini değiştirir (Compton olayı). Fotonların elektronu etkilememesi için dalga boyu uzun ışınlar kullanılırsa da bu kez görüntü çok belirsiz olur. Genel ifadeyle birbirine bağlı iki büyüklük aynı anda yüksek duyarlılıkla ölçülemez; birinin ölçümündeki duyarlılık arttıkça diğerinin azalır. Enerji-zaman, açısal konum-açısal momentum ve konum-momentum bu büyüklüklerdendir; ölçüm hatalarının çarpımı Planck sabitine büyük eşittir.
Kişisel Hayatı
Klasik müziği seviyordu ve başarılı bir piyanistti. Müziğe olan ilgisi eşiyle tanışmasına yol açtı. Ocak 1937'de ünlü bir Berlin ekonomi profesörünün kızı Elisabeth Schumacher ile özel bir müzik resitalinde tanıştı ve 29 Nisan'da evlendiler. 1938'de çift yumurta ikizleri Maria ve Wolfgang dünyaya geldi; sonraki on iki yılda beş çocukları daha oldu. Oğlu Jochen, New Hampshire Üniversitesi'nde fizik profesörü oldu.
Popüler Kültürde
Bohr ile 1941'de Kopenhag'daki görüşmesi pek çok spekülasyona yol açtı ve resmî kaydı olmadığı için aydınlatılamadı; Michael Frayn'ın 1998 tarihli Kopenhag oyunu bu görüşmeyi anlatır. Breaking Bad dizisinin ana karakteri Walter White "Heisenberg" takma adını kullanır. 2023 yapımı Oppenheimer filminde Matthias Schweighöfer onu canlandırmıştır.
Benzer kişiler
- Dirk Nowitzki (Würzburg Doğumlu)
- Edward Teller (Teorik Fizikçi)
- Eugene Wigner (Teorik Fizikçi)
- Henri Poincare (Teorik Fizikçi)
- Paul Dirac (Teorik Fizikçi)
- Peter Higgs (Teorik Fizikçi)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Werner Heisenberg maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.