Dünyanın en önemli edebiyatçılarından biri olan Vladimir Nabokov, 22 Nisan 1899'da Rusya'nın Saint Petersburg kentinde seçkin bir ailenin oğlu olarak dünyaya geldi. Yazar, aristokrat kökenleri ve ailesinin sağladığı ayrıcalıklı koşullar sayesinde henüz küçük yaşta özel eğitimlerle donatılarak İngilizceyi çok erken dönemde öğrendi. 1917 yılındaki Ekim Devrimi'nin ardından Bolşeviklerin başa gelmesiyle ülkesini terk etmek zorunda kalan aile, 1919'da Londra'ya sığındı. Cambridge Üniversitesi Trinity College'da yükseköğrenimini tamamlayan Nabokov, ardından uzun yıllarını geçireceği Berlin'e yerleşerek edebi üretimine burada hız verdi. Hem ana dilinde yazdığı ilk dokuz romanla hem de sıra dışı bir dil yaratıcılığıyla kaleme aldığı İngilizce eserleriyle dünya çapında kalıcı bir ün kazandı. 2 Temmuz 1977 tarihinde İsviçre'nin Montrö kentinde 78 yaşında hayata gözlerini yuman usta yazar, arkasında edebiyat, satranç ve kelebek bilimini birleştiren eşsiz bir miras bıraktı.
Soyluluktan Sürgüne Uzanan Bir Yaşam
Vladimir Nabokov, entelektüel birikimi yüksek bir çevrede yetişme şansına sahipti. Annesi Yelena İvanovna'nın iyi bir eğitim almış olması, babası Vladimir Dmitriyeviç'in ise dönemin tanınan hukukçularından biri ve aydın bir avukat kimliği taşıması yazarın ufkunu genışletti. Ailede Sergey, Olga, Yelena ve Kiril adlı dört kardeşle büyüyen Nabokov, geniş imkânlarla büyüdü. Ancak Rusya'daki siyasi çalkantılar, bu parlak gençlik yıllarını kısa sürede derinden sarsacaktı. 1917'de gerçekleşen devrim, ailenin tüm yaşamını değiştirdi. Bolşevik iktidarı sonrasında Rusya'da kalamayacaklarını anlayan aile, 1919 senesinde vatanlarından ayrıldı.
Göçmenlik yıllarının ilk durağı olan Londra, aynı zamanda Nabokov'un akademik hayatının da şekillendiği yer oldu. Cambridge Üniversitesi Trinity College'da eğitim gören yazar, mezuniyetinin hemen ardından Berlin'e geçti. 1922 yılında yerleştiği bu Alman şehrinde uzun yıllar boyunca yaşamını sürdü. Nabokov, burada edebiyat yolculuğuna resmen adım attı ve ilk göz ağrısı olan Mashenka adlı romanını 1926 yılında okurlarla buluşturdu.
Kelebeklerin Peşinde ve İki Farklı Dilde Edebiyat
Yazarın yaratıcılığı yalnızca tek bir coğrafya ve dille sınırlı kalmadı. Nabokov, 1923 ile 1940 yılları arasında ana dilinde tiyatro oyunları, şiirler, romanlar ve öyküler üretti. Kaleme aldığı ilk dokuz romanının tamamını Rusça yazmıştı. Bu dönemdeki ilk iki romanının Almancaya çevrilmesiyle birlikte önemli bir gelir elde etti. Yazar, bu çevirilerden kazandığı parayı en büyük tutkularından biri olan kelebek avcılığına ve bu amaçla çıktığı gezilere harcamştı. Nabokov, sadece edebi eserleriyle değil, aynı zamanda doğaya duyduğu merakla da bilinen bir isimdi. Hayatı boyunca böcekbilim üzerine tam 18 adet bilimsel makale yayımlayarak bu alandaki yetkinliğini kanıtladı.
Avrupa'da yükselen Nazi tehdidi, Nabokov'u ve ailesini yeniden yollara düşürdü. 1938'de Nazilerin baskılarından kaçarak Paris'e geçen yazar, ardından 1940 yılında eşi Véra Nabokov ve 1934 doğumlu oğlu Dmitri ile birlikte Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etti. Buradaki yeni yaşamıyla birlikte sanatında da radikal bir değişim yaşandı. Kendisine dünya çapında büyük bir şöhret getirecek olan eserlerini artık İngilizce yazmaya başlayacaktı.
ABD'deki ilk yıllarında geçimini sağlamak ve akademik kariyerini sürdürmek adına 1941 ile 1948 yılları arasında Wellesley College'de dersler verdi. İngilizce dilinde yazdığı ilk romanı olan 'The Real Life of Sebastian Knight' 1941 senesinde okuyucunun beşenisine sunuldu. Yeni dilinde sergilediği inanılmaz hayal gücü ve yaratıcılık, onun edebiyat dünyasındaki yerini sağlamlaştırdı. 1945 yılında resmen Amerikan vatandaşlığına kabul edilen Nabokov, edebi üretiminin yanı sıra akademik çalışmalarına da devam etti. 1943 yılında Rus yazar Gogol üzerine kapsamlı bir inceleme yazdı. Edebiyat ve çok sevdiği entomoloji dallarında Harvard Üniversitesi'nden burs kazanarak çalşmalarını derinleştirdi.
Lolita Fırtınası ve İsviçre'deki Son Yıllar
Sanatçının dünya çapında büyük ses getiren ve adını edebiyat tarihine altın harflerle yazdıran en büyük eseri, 1955'te yayımlanan 'Lolita' oldu. Bu çarpıcı roman, 1962 senesinde efsanevi yönetmen Stanley Kubrick tarafından aynı isimle sinemaya da aktarıldı. Beyazperdede James Mason, Shelley Winters, Peter Sellers ve Sue Lyon gibi oyuncuların önemli rolleri paylaştığı film büyük ilgi gördü. Romanın ve sinema uyarlamasının elde ettiği bu büyük başarı, yazara maddi ve manevi anlamda büyük bir bağımsızlık kazandırdı.
1959 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nin New York eyaletinde yer alan özel Cornell Üniversitesi'ndeki Rus edebiyatı profesörlüğü görevinden emekli olan Nabokov, İsviçre'ye yerleşmeye karar verdi. Hayatının son dönemini bu ülkede geçiren yazar, burada da üretkenliğini korudu ve satranç problemleri kurgulayarak zihnini zinde tuttu. Çok yönlü dehasını edebi metinlerinin dışına da taşıyan Vladimir Nabokov, 2 Temmuz 1977 tarihinde İsviçre'nin sakin kenti Montrö'de 78 yaşında yaşamını yitirdi.
Vladimir Nabokov'un Edebi Eserleri
Usta yazarın kaleme aldığı ve farklı dillerde okurla buluşan eserleri şunlardır:
Rusça Yazdığı Eserler:
- Maşenka (1926)
- Rua, Dam, Vale (1928)
- Lujin Savunması (1930)
- Göz (1930)
- Başarı (1932)
- Karanlıkta Kahkaha (1932)
- Cinnet (1936)
- İnfaza Çağrı (1938)
- Hediye (1938)
- Volşebnik (1939 - Yayımlanmayan kısa romanı)
İngilizce Yazdığı Eserler:
- Sebastian Knight'ın Gerçek Yaşamı (The Real Life of Sebastian Knight - 1941)
- Çarpık Dünya (Bend Sinister - 1947)
- Lolita (1955 - 1965 yılında yazarın kendisi tarafından Rusçaya çevrilmiştir)
- Pnin (1957)
- Solgun Ateş (Pale Fire - 1962)
- Ada ya da Arzu (Ada or Ardor: A Family Chronicle - 1969)
- Saydam Şeyler (Transparent Things - 1972)
- Look at the Harlequins! (1974)
- Laura'nın Aslı (The Original of Laura - 1977)