Üzeyir Hacıbeyli Kimdir?

Kimliği ve unvanları

Üzeyir Abdülhüseyin Bey oğlu Hacıbeyov, Üzeyir Bey Hacıbeyli adıyla da anılır. 18 Eylül 1885'te doğdu ve 23 Kasım 1948'de öldü. Azeri Sovyet bestecisidir; bilim insanı, yazar, tercüman ve orkestra şefi olarak da tanınır. Bütün doğu dünyasında operanın ilk yaratıcısı kabul edilir ve Azerbaycan'da müzik biliminin temelini atmıştır. SSCB halk artisti (1938), Azerbaycan İlimler Akademisi akademisyeni (1945), profesör (1940) ve Stalin Ödülü sahibi (1941, 1946) olmuştur. 1938-1948 arasında Azerbaycan Bestekârlar İttifakı'nın başkanlığını yaptı; Azerbaycan Devlet Konservatuvarı'nın rektörlüğünü 1928-1929 ve 1939-1948 yıllarında üstlendi, 1945-1948 arasında Azerbaycan İlimler Akademisi Güzel Sanatlar Enstitüsü'nün müdürü oldu.

Gençliği ve eğitimi

Şuşa kazasına bağlı Ağcabedi köyünde doğdu. Küçük yaşta ailesi Şuşa şehrine göç etti ve ilk öğrenimini burada Rus-Tatar (Azeri) okulunda aldı. İlk müzik eğitimini Azerbaycan halk müziğini iyi bilen dayısı A. Aliverdibeyov'dan aldı. 1899-1904 arasında Gori Öğretmen Lisesi'nde okurken keman ve teori dersleri aldı. Liseyi bitirdikten sonra kısa bir süre Hadrud köyünde çalıştı, ardından Bakü'ye göçerek öğretmenlik yaptı ve gazete ile dergilerde makale ve karikatürler yayımladı. 1911'de müzik eğitimini önce Moskova'da, sonra Sankt-Peterburg Konservatuvarı'nda sürdürdü.

Eserleri

12 Ocak 1908'de Bakü'de Hacı Zeynelabidin Tağıyev'in tiyatro binasında, sözlerini Füzuli'nin aynı adlı eserinden alan "Leyla ve Mecnun" operasını sahneledi; bu, doğuda ilk operaydı. Ardından "Şeyh Sinan" (1909), "Rüstem ile Zöhrab" (1910), "Şah Abbas ve Hurşid Banu" (1912), "Aslı ile Kerem" (1912) ve "Harun ve Leyla" (1915) operalarını besteledi. "Karı ile Koca" (1909), "O Olmazsa Bu Olsun / Meşhedi İbad" (1910) ve "Arşın Mal Alan" (1913) adlı müzikalleri de ona aittir. 1937'de "Köroğlu" operasını besteledi; bu eser "Arşın Mal Alan" ile birlikte SSCB döneminde Devlet Ödülü'ne layık görüldü. Azerbaycan Milli Marşı da onun eseridir.

Eğitimci ve yazar kimliği

1921'de Bakü'de Azeri öğrenciler için ilk müzik okulu olan Azerbaycan Devlet Türk Müzik Okulu'nu kurdu; okul 1926'da Azerbaycan Devlet Konservatuvarı'na katıldı. Eserlerinde Azeri halk müziğini çağdaş biçimde yorumlayan Hacıbeyov, metinlerini kendisi yazan bir yazar ve şairdir. Azeri halk müziğinin esaslarına dair eserleri okullarda ders kitabı olarak okutulur. Azerbaycan halk edebiyatı ve müziğini klasik Batı müziğiyle birleştirerek klasik müziğin halk arasında sevilmesini sağladı. Sovyetler Birliği Yüksek Prezidyum üyeliğine de getirildi. Doğum günü olan 18 Eylül, Azerbaycan'da Müzik Günü olarak kutlanır.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Üzeyir Hacıbeyli maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.