Dokuzuncu asırda yaşamış muazzam bir deha vardı. Endülüs Emevi Devleti sınırlarında yaşayan Berberi asıllı Abbas Kasım İbni Firnas, ilk bilimsel uçuş denemesini gerçekleştiren efsanevi bir bilgindir. 810 yılında Kurtuba'da dünyaya gelen bu çok yönlü şahsiyet, fizikten astronomiye kadar geniş bir sahada çalışmıştır. Ailesi ise meşhur Berâbir Kabilesi'ndendi. Halife İkinci Abdurrahmân bin Hakem döneminde yaşayan mucit, yaptığı buluşlarla çağının çok ötesinde bir vizyon sergilemiştir.
Kimyadan Optiğe Uzanan Devrim Niteliğindeki Keşifler
Bilim insanının sıra dışı çalışmaları, doğanın gizemlerini çözmeye yönelik bitmek bilmeyen merakıyla beslenmiştir. Fizik ve astronomi alanındaki derin çalışmalarının yanı sıra kimya biliminde de çığır açan keşifler yapmıştır. Endüstride kritik rol oynayan sülfirik, nitrik ve nitro hidroklorik asit gibi maddeleri ilk kez o ortaya çıkarmıştır. Kimya bilgisini pratik uygulamalarla birleştirmeyi başarmıştır. Kendine has özel yöntemler uygulayarak kum ve taşlardan tamamen saydam ve kusursuz cam üretmeyi başarmıştır. İşığı düzeltme kabiliyeti olan bu camı keşfetmesiyle birlikte gözlüğün mucidi olarak tarihe geçmiştir. Bununla da yetinmeyerek kaya kristallerini hassas biçimde kesme yöntemini geliştirip zanaat dünyasına sunmuştur. O dönemde kristal kesimini sadece Mısırlılar biliyordu. Bu yerli buluştan sonra İspanya, Mısır bölgesinden kuartz ithalatı yapmayı tamamen durdurmuştur.
Göklerin İlk Fatihi: Kuş Tüyü Kanatlarla İlk Uçuş
Takvimler 875 yılını gösterdiğinde İbni Firnas, kuş tüyleri ve esnek kumaşlar kullanarak tasarladığı planör benzeri uçuş aletiyle yüksek bir kuleden kendini boşluğa bırakmıştır. Rüzgarın kaldırma kuvvetinden faydalanarak gökyüzünde adeta bir kuş gibi uzun süre süzülmeyi başarmıştır. Ancak iniş aşaması sert geçmiş ve yaralanmıştır. Wright Kardeşler'in motorlu uçakla gerçekleştirdiği ilk uçuş denemesinden tam bin yirmi sekiz yıl önce gökleri fetheden bu dahi bilim insanı, insanlık tarihinin ilk bilimsel uçuşunu yapan kişidir. Ünlü tarihçi Philip Hitti eserinde, onun insanlık tarihinde bilimsel yöntemlerle uçmayı deneyen ilk şahsiyet olduğunu özellikle belirtir. Alman araştırmacı Sigrid Hunke ise bilginin bu uçuşla antik mitolojideki Ikaros'un düşünü gerçeğe dönüştürdüğünü ifade etmektedir. Prof. Dr. Osman Turan da onun modern havacılığı başlatan ve dünya tarihinde uçakla uçmayı gerçekleştiren ilk Müslüman olduğunu yazar.
Yıldızların ve Musikinin Büyülü Dünyası
Bilimsel çalışmalarının yanı sıra gökyüzünü adeta odasına sığdıran hareketli bir "Planetarium" düzeneği de inşa etmiştir. Güneş ve gezegenleri hareket halinde gösteren bu cihaz vasıtasıyla yıldızları, bulutları ve yıldırımları derinlemesine analiz etmiştir. Zamanı ölçme amacıyla "el-Makata" adını verdiği hassas bir su saati tasarlayarak mekanik alanındaki yeteneğini kanıtlamıştır. Aynı zamanda zarif şiirler kaleme alan bir şairdir. İslâm musikîsinin İspanya halkı tarafından sevilip benimsenmesini sağlayan son derece duyarlı ve yetenekli bir müzisyendir. Hem sanatı hem bilimi hayatında birleştiren bu ulu çınar, 888 yılında 78 yaşındayken Kurtuba'da vefat etmiştir.
Dahinin İnsanlık Tarihini Şekillendiren Başlıca Katkıları
Endülüslü bu büyük bilgin, insanlık medeniyetine birden fazla alanda yön vermiş öncü bir şahsiyettir. Onun tarihe damga vuran en önemli başarıları şu şekilde sıralanabilir:
- Tasarladığı özel uçuş aletiyle: gökyüzünde süzülerek insanlık tarihinin ilk havacılık denemesini yapmıştır.
- Renksiz cam yapım tekniğini: keşederek optik merceklerin ve gözlüklerin icadına doğrudan zemin hazırlamıştır.
- Sülfirik ve nitrik asitleri: keşedip kuartz kesim yöntemini İspanya'da ilk kez uygulamıştır.
- Gezegenlerin hareketlerini gösteren: planetariumu kurarak gök cisimlerini ve hava olaylarını derinlemesine incelemiştir.
İbni Firnas'ın İnsanlığa Bıraktığı Ölümsüz Miras
Bıraktığı şanlı mirasın anısına Libya devleti tarafından adına özel bir posta pulu basılarak hatırası yaşatılmıştır. Irak'taki Bağdat Uluslararası Havaalanı'na görkemli bir heykeli dikilmiş ve Bağdat'ın kuzeyindeki bir havaalanına ismi verilmiştir. İnsanlığın bu büyük dahiye minnet borcu, Ay'ın güneybatısında bulunan 89 kilometre çapındaki devasa bir kratere "Abbas İbni Firnas Krateri" adı verilerek göklere yazılmıştır.