Wright Kardeşler, yani Wilbur Wright (d. 16 Nisan 1867 – ö. 30 Mayıs 1912) ve Orville Wright (d. 19 Ağustos 1871 – ö. 30 Ocak 1948), Ohio’nun Dayton şehrinde dünyaya gelmiş ve insanlık tarihini sonsuza dek değiştirecek bir buluşa imza atmış iki Amerikalı kardeştir. Herhangi bir üniversite eğitimi almadan, yalnızca merak ve kararlılıklarıyla yola çıkan bu iki bisiklet ustası, 17 Aralık 1903’te Kuzey Carolina’daki Kitty Hawk yakınlarında motorlu ve pilotlu ilk uçuşu başarıyla gerçekleştirdi.
Bisikletten Gökyüzüne: İlk Adımlar
Wright kardeşler, liseden sonra herhangi bir yükseköğretim kurumuna gitmediler. 1892 yılında bisiklet tamir, imalat ve satış üzerine kendi işlyerlerini açtılar. Bu dükkân, onlara hem bir atölye hem de uçuş araştırmalarını finanse edecek bir gelir kapısı oldu. 1899’dan itibaren Otto Lilienthal, Octave Chanute ve Samuel P. Langley gibi havacılık öncülerinin yazılarını titizlikle incelediler; kuşların uçuş mekaniklerini sistematik biçimde gözlemlediler. Model uçaklar, uçurtmalar ve insan taşıyan plnörlerle yürlerce deney yürüttüler. Farklı kanat geometrilerini test etmek için kendi tasarımları bir rüzgar tüneli bile inşa ettiler; bu tünelde 200’den fazla farklı kanat profilini denediler.
Motor meselesine gelinince, o dönemde piyasada bulunan içten yanmalı motorların ağırlığı uçuş için kabul edilemez düzeydeydi. Bir teknisyenin yardımıyla yalnızca 77 kg ağırlığında ve 12 beygir gücünde hafif bir motor ürettiler. Üstelik bu motoru taşıyacak pervaneyi de sıfırdan kendileri tasarladılar; 1903 modelindeki pervane yüzde 66 verimle çalışıyordu.
Kill Devil Hill’deki Tarihi Uçuş
Planörle geçirdikleri yoğun eğitim sürecinde kardeşler, üç ayrı planör modeli geliştirdi. 1900’de Kitty Hawk’a taşıdıkları birinci planör beklentilerini karşılamadı. 1901’de ikinci, 1903’te üçüncü planörü tamamladılar. Bu sonuncu modelle binden fazla başarılı uçuş gerçekleştirdiler ve uçuş tekniğini artık içselleştirmişlerdi.
Nihayet 17 Aralık 1903’te Kill Devil Hill’de, Orville’ın kontrolünde kalkan motorlu uçak tarihe geçti. Beş görgü tanığının izlediği bu ilk denemede Orville 12 saniye havada kalarak 37 metre mesafe kat etti; aynı gündeki son denemede ise 59 saniye boyunca 280 metrelik bir rota izledi. Benzinle çalışan motorlu bir uçak, insanlık tarihinde ilk kez gökyüzüne karıştı. Flyer I olarak anılan bu uçak, 20 metrelik kanat açıklığı ve 700 kg ağırlığıyla iki pervaneli bir tasarıma sahipti; yaklaşık bin doları maliyete katlanılarak üretilmişti. Günümüzde bu tarihi uçak, Washington’daki Ulusal Havacılık ve Uzay Müzesi’nde sergilenmektedir.
Geliştirme, Tanıtım ve Son Yıllar
1904’te Flyer II ile 105 uçuş tamamlayan kardeşler, 1905’te çok daha kullanışlı bir model olan Flyer III’ü üretti. Bu uçak artık havada dönüş manevrası yapabilecek ve havaladığı noktaya geri dönebilecek düzeydeydi. 1908’den itibaren icatlarını kamuoyuna duyurmak için harekete geçtiler:
- Wilbur Wright, Fransa’ya geçerek halka açık uçuş gösterileri yaptı ve Avrupa pazarlamaları için bir şirketle anlaşma imzaladı.
- Orville Wright, Amerika’da benzer gösteriler düzenlerken 17 Eylül 1908’de bir kaza geçirdi; yolculardan biri yaşamını yitirdi, Orville yaralandı.
- Başarılı uçuş denemeleri, Birleşik Devletler Savaş Bakanığı’nın Wright kardeşlerle uçak alımı için sözleşme yapmasına zemin hazırladı.
Wilbur Wright, 1912’de tifoya yakalanarak kırk beş yaşında hayatını kaybetti. şirket hisselerini 1915’te satan Orville ise 1948’e kadar yaşadı. İkisi de akademik dünyadan uzak, pratik bir zihniyetle ve sonsuz bir işbirliği anlayışıyla havacılığı başlattı; aralarındaki uyum ve sistematik çalışma disiplini, bu başarının temel taşı oldu.