Türk kökenli İsviçreli mimarlık tarihçisi ve yazar Ulya Vogt Göknil, ağırlıklı olarak İslam mimarisi üzerine yaptığı derinlikli araştırmalar ve yayınlarla bu alanda önemli bir iz bırakmıştır. 4 Ocak 1921 tarihinde İstanbul'da dünyaya gelen Göknil, eğitim hayatına bu şehirde başlayarak Güul Sanatlar Akademisi'nden mezun olmuş ve ardından İsviçre'ye giderek çalışmalarını uluslararası boyuta taşımıştır. Hem Doğu hem de Batı dünyasının kutsal mimari yapılarını karşılaştırmalı olarak ele alan araştırmacı, 9 Temmuz 2014'te Zürih'te 93 yaşında vefat edene dek bilim dünyasına katkıda bulunmayı sürdürmüştür.
İstanbul'dan Zürih'e Uzanan Akademik Yolculuk
İstanbul'da seçkin bir ailenin kızı olarak büyüyen Ulya Göknil, küçük kız kardeşiyle birlikte çocukluk yıllarını bu şehirde geçirdi. Mimar olma kararı alan Göknil, 1940 yılında Güul Sanatlar Akademisi'ne girdi. Burada 1945 yılına kadar mimarlık eğitimi aldı. Akademideki eğitimi sırasında, geleneksel Osmanlı ve İslam mimari ögelerini çağdaş inşa fikirleriyle harmanlayan ünlü mimar Sedat Hakkı Eldem'in öğrencisi oldu. Eldem'in yönlendirmesi ve teşviki, genç mimar adayının mimarlık tarihi ve teorisine ilgi duymasını sağladı. Akademiyi tamamladıktan sonra İsviçre'ye gitti. Orada 1947 ile 1950 yılları arasında Zürih Üniversitesi'nde sanat tarihi okudu. Zürih'te Gotthard Jedlicka'nın danışmanlığında doktora derecesi kazandı. Doktora tezi, mimari tanımlama ve mekan kavramları üzerine yoğunlaşmaktaydı. Bu çalışma, onun ilerleyen yıllarda Doğu ve Batı'nın kutsal mimarisindeki etkileşimleri ve mekansal ilişkileri inceleyen geniş çaplı araştırmalarının temel taşını oluşturdu.
İslam Mimarisi Üzerine Çalşmaları ve Akademik Mirası
Doktora derecesinin ardından Ulya Vogt Göknil, öncelikle Doğu ile Batı arasındaki mimari tarihsel köprüleri kurmaya odaklandı. İslam mimarisinin estetik, geometrik ve yapısal unsurlarını derinlemesine inceledi. Çalşmalarını ve araştırmalarını çeşitli kitaplar ve makaleler halinde yayımlayarak literatüre kazandırdı. Bu konudaki uzmanlığı, ona ilerleyen yıllarda prestijli kurumlarda ders verme imkanı sundu.
Nitekim 1999 ve 2000 yıllarında Salzburg Üniversitesi bünyesinde yer alan Sanat Tarihi Enstitüsü'nden davet aldı. Burada misafir profesör olarak görev yaptı. Görev süresi boyunca üniversitede İslam mimarisindeki geometri, tektonik yapılar ve ışık kullanımı üzerine dersler verdi. Bu dersler, mimari ögelerin manevi ve fiziksel boyutlarını öğrencilere aktarmada önemli bir rol oynadı.
Araştırmacının akademik kariyerinde öne çıkan duraklar şu şekildedir:
- Güzel Sanatlar Akademisi bünyesindeki mimarlık eğitimi
- Zürih Üniversitesi'nde tamamladığı sanat tarihi doktorası
- Salzburg Üniversitesi bünyesinde yürüttüğü misafir profesörlük görevi
Aile Yaşamı ve Kişisel Dünyası
Ulya Vogt Göknil'in aile geçmişi de Türkiye ve İsviçre'nin kültür ve siyaset dünyasıyla yakından ilişkilidir. Babası, Demokrat Parti listesinden 4. Dönem İstanbul Milletvekili olarak parlamentoda görev yapmış olan Bedri Nedim Göknil'dir. Annesi ise çevirmenlik faaliyetleriyle tanınan ve edebiyat alanındaki başarılarından ötürü Goethe Nişanı'na layık görülen Seniha Bedri Göknil'dir.
Sanat tarihçisi olan Adolf Max Vogt ile evlendi. Bu evlilikten iki erkek çocuk dünyaya geldi. Evliliğinin ardından Zürih'e yerleşen yazar, burada ünlü mimar Alfred Roth tarafından tasarlanan ünlü H59 evinde yaşamını sürdürdü. Oğullarından biri, İsviçre'nin Zürih kentinde hukuk kariyeri yapan Nedim Peter Vogt'tur.
Ulya Vogt Göknil'in ailesindeki diğer üyeler de kültür dünyasında önemli yerlere sahiptir. Kız kardeşi Hatice Nazan Göknil, tanınmış sanat tarihçisi Mazhar Şevket İpşiroğlu ile evlenmiştir. Bu evlilikten dünyaya gelen yeğeni Zehra İpşiroğlu ise edebiyat dünyasında yazar olarak adından söz ettirmiştir.