Kastamonu'da 1906 yılında dünyaya gelen Ulviye Mithat, ilk feminist Kıbrıslı yazar olarak tanınır. Yazar, 1923 yılında evlilik bağıyla adım attığı Kıbrıs adasında kadın hakları mücadelesinin en önemli temsilcilerinden biri olmuştur. Toplumsal yaşamda kadının konumunu güçlendirmek amacıyla ömrünü eşitlik arayışına adayan aydın kalem, yazılarıyla hem Kıbrıs Türk toplumuna yön vermiş hem de ataerkil düzenin getirdiği sınırlara karşı sesini yükseltmiştir. Aldığı modern eğitimle dönemin çok ötesinde fikirlere sahip olan yazar, kadınların toplum içindeki yerini sağlamlaştırmak için eğitim hakkını en öncelikli şart olarak görmüştür.
Kastamonu'dan Kıbrıs'a Uzanan Yaşam Yolculuğu
Binbaşı Halil Bey ile şair Kazım Paşa'nın torunu olan Fatma Nüzhet Hanım'ın kızı olarak Kastamonu topraklarında doğan yazarın çocukluk ve gençlik yıllarına dair detaylar sınırlıdır. Eğitim hayatını Tarsus Amerikan Koleji ya da Arnavutköy Kız Koleji bünyesinde tamamlayan genç kadın, entelektüel birikimini bu köklü kurumlarda kazanmıştır. Mezuniyetinden sonra İstanbul'da Büyük Postane'de çalışmaya başladı. Burada Kıbrıslı tarih öğretmeni Mithat Bey ile tanıştı. Çift, 1923 yılında evlenerek Kıbrıs'a yerleşti. Kıbrıs'ta yeni bir hayata adım atan aydın yazar, bu evlilikten 1927 yılında ilk oğlu Cengiz'i, 1938 yılında ise ikinci oğlu Güneş'i kucağına almıştır. Ada yaşamı onun için dönüm noktası oldu. Burası, onun hem yazarlık kariyerinin şekillendiği hem de kadın hakları mücadelesinin güçlendiği verimli bir zemin hazırlamıştır.
Toplumsal Eşitlik Arayışı ve Gazetecilik Yılları
Kadınların sosyal alanda aktif rol almasını savunan yazar, 1931 yılında Lefkoşa Türk Hanımları Cemiyet-i Hayriyesi'nin kuruluşuna öncülük etti. Bu topluluk, adadaki Türk kadınlarının bir araya gelerek kurduğu ilk resmi sivil örgütlenme niteliği taşımaktadır. Cemiyet çalışmalarıyla yetinmeyen idealist kalem, fikirlerini geniş kitlelere ulaştırmak amacıyla 1935 senesinde Ses gazetesinde köşe yazıları kaleme almaya başlamıştır. İlerleyen yıllarda adanın Rum kesiminde yayın yapan Embros gazetesinde de hem Türkçe hem İngilizce dillerinde makaleler yayınlamıştır.
Yazar, 1935 ile 1937 yılları arasında her iki yayında basılan toplam 26 makalesinin 14 tanesinde doğrudan kadınların toplumsal ve hukuki haklarını savunmuştur. Onun mücadele ettiği ve savunduğu temel fikirler şunlardır:
- Kadın ve erkeğin eşit haklara kavuşmasının ancak kadınların yükseköğrenim görmesiyle mümkün olabileceği,
- Evlilik hayatında kadının kendi soyadını korumasının eşitlik açısından bir zorunluluk olduğu,
- Kadınların gazete yazıları ve sosyal cemiyetler aracılığıyla toplumsal yaşamda daha aktif roller üstlenmesi gerektiğidir.
Evlilikte kadının soyadının değişmesini eşitliğe aykırı bulduğu için muhafazakar çevrelerce sert şekilde eleştirilmiştir. Bu radikal duruşu sebebiyle bazı araştırmacılar onu adanın ilk feminist kadın yazarı kabul eder. Bu görüşleri çok tepki çekti.
Kıbrıs'a Veda ve Ankara'daki Son Yılları
Evliliğinde yaşadığı sorunlar sebebiyle 1940 yılında eşinden boşanma kararı alan yazar, iki oğlunu yanına alarak Kıbrıs'taki yaşamını noktalamış ve adadan ayrılmıştır. Bu ayrılıktan yaklaşık bir yıl sonra, henüz boşanma işlemleri resmi olarak tamamlanmadan eşi Mithat Bey vefat etmiştir. Bu kaybın ardından babasının soyadı olan Tecelli'yi kullanmaya karar veren yazar, ayrıca çocuklarının soyadını da bu şekilde değiştirmiştir. Hayatının geri kalan dönemini Türkiye'de geçiren ve 1980 senesinde hayata gözlerini yuman öncü kalem, Ankara Karşıyaka Mezarlığı'nda sonsuz uykusuna uğurlanmıştır. Kendisi geride derin bir miras bıraktı.