Türk tiyatrosunun en üretken karakter oyuncularından biri olan Tomris Çetinel, 21 Ocak 1954 tarihinde İzmir’de dünyaya gelerek, Türk sanat tarihine adını altın harflerle yazdıracak uzun bir yolculuğa başladı. Babasının tayinleri nedeniyle çocukluğunu Türkiye’nin farklı şehirlerinde geçiren sanatçı, tesadüfen tanıştığı sahne tozunu bir daha yutmaktan vazgeçmeyerek Türkiye’nin öncü tiyatro topluluklarında ve ekranlarında devleşti. Başarılarla dolu bu uzun soluklu kariyer, hem sahnede sergilediği karakter rolleriyle hem de imza attığı ödüllü tiyatro yönetmenlikleriyle Türk sanat dünyasında derin izler bıraktı.
Sanatla Kesişen Yollar: Ankara Kız Lisesi'nden Konservatuvara
İzmir'de doğan Çetinel'in kökleri baba tarafından Çorum'a dayanmaktadır. Babasının memuriyet görevleri sebebiyle ilköğrenim ve ortaokul yıllarını yurdun değişik bölgelerinde geçirmek durumunda kaldı. Lise çağına geldiğinde yolu başkente düşen genç Tomris, eğitimini Ankara Kız Lisesi bünyesinde tamamladı. Ankara'daki lise yılları, onun sanatsal duyarlılığının ilk tohumlarının atıldığı dönem oldu. Dönemin Türk Dil Kurumu ile yakın temas kurarak söyleşilere ve konuşmalara katıldı; pek çok kıymetli şair ve yazarla tanışma fırsatı yakaladı. Hayatı adeta dinleyerek ve gözlemleyerek biriktiren Çetinel, okul müsamerelerinde sorumluluk üstlendi ve edebiyat kolu başkanlığı gibi görevler yaptı. Okulunda "Güzel Helena" oyununu sahneye koyup başrolde Helena'yı canlandırsa da aklında henüz tiyatro okumak yoktu; o yıllarda tek hayali iyi bir gazeteci olmaktı.
Tiyatro dünyasına adım atması ise bütünüyle tatlı bir tesadüfün ürünüdür. Ankara Opera ve Balesi şan bölümünde okuyan bir arkadaşı, tiyatro dersinden ikmale kalınca hocalarından özel ders almaya başladı. Arkadaşına yoldaşlık etmek amacıyla bu derslere katılan Çetinel'in hayatı, eğitmen İhsan Avcı'nın kendisine sahneye çıkıp deneme yapmasını söylemesiyle tamamen değişti. Sahnenin büyüsüne kapılan genç yetenek, hemen Ankara Devlet Konservatuvarı sınavlarına girmeye karar verdi. Ailesi ilk etapta bu radikal karara sıcak bakmasa da babasına verdiği "sanatı gururla taşıyacağı ve disiplinli yaşayacağı" sözü sayesinde onay almayı başardı. Böylece konservatuvardaki zorlu ve verimli eğitim yılları başlamış oldu.
Konservatuvardaki ilk dönemlerinde sessiz kalıp öğrenmeyi tercih eden Çetinel, adeta bir sünger gibi bilgileri çekti. Cüneyt Gökçer, Mahir Canova, Nüzhet Şenbay, İlyas Avcı, Can Gürzap, Haldun Marlalı, Yücel Erten ve Cihan Ünal gibi Türk tiyatrosunun efsane isimlerinden dersler aldı. Ayrıca Cemil Sökmen'den şan eğitimi alarak sesini de eğitti. Sınıf arkadaşlarının her biri ise ilerleyen yıllarda Türkiye'nin en saygın oyuncuları haline gelecekti. Haluk Bilginer, Derya Baykal, Tamer Levent, Müge Gürman, Ahmet Levendoğlu, Tarık Ünlüoğlu, Yaşar Ersoy ve Nihat İleri gibi dev isimlerle omuz omuza eğitim gördü. Çetinel, bu zengin dönemi her zaman büyük bir donanımla yetiştikleri bir şans olarak andı.
Devlet Tiyatrolarından Özel Sahnelere Uzanan Karakter Oyunculuğu
Mezuniyetinin ardından profesyonel kariyerine İzmir Devlet Tiyatrosu'nda başlayan Tomris Çetinel, kendisini hep bir "karakter oyuncusu" olarak gördü ve sahnede derinliği olan rolleri seçti. Devlet Tiyatroları'ndaki görevinden bir süreliğine istifa ederek özel tiyatroların özgür havasını solumayı denedi. Bu dönemde Çağdaş Sahne, Öncü Sahne, Levent Kırca Arkadaş Kabare ve Nisa Serezli-Tolga Aşkıner Tiyatrosu gibi topluluklarda yeteneğini sergiledi. Yaşadığı bu verimli özel tiyatro deneyiminin ardından, 1979 yılında Ankara Devlet Tiyatrosu'ndaki asıl görevine geri döndü. Sanatçı, burada uzun yıllar boyunca çok sayıda klasik ve modern oyunda başarılı performanslara imza attı.
2001-2002 sezonunda Sivas Devlet Tiyatrosu'na müdür olarak atanması, onun kariyerinde yeni bir sayfa açtı. Bu önemli idari görevi başarıyla yerine getirdikten sonra, 2003-2004 sezonunda Konya Devlet Tiyatrosu müdürlüğü görevine getirildi. Konya'daki yöneticilik süreci, Türk tiyatrosunun uluslararası arenadaki görünürlüğüne de büyük katkı sağladı. Ülkemizde tiyatro alanında gerçekleştirilen en prestijli etkinliklerden biri olan Bin Nefes Bir Ses Uluslararası Türkçe Tiyatro Yapan Ülkeler Festivali'nin temellerini attı. 2007 yılında hayata geçirilen bu değerli organizasyonu bizzat şekillendirdi, her geçen yıl geliştirerek geniş kitlelere ulaştırdı.
Çok Yönlü Bir Sanatçı: Ekran Başarıları, Aile Yaşamı ve ödülleri
Çetinel, tiyatro sahnelerindeki yoğun mesaisinin yanı sıra whitespace-collapsed de televizyon ekranlarında da iz bırakan çalışmalara imza attı. Kağıttan Hayatlar ve Baba Nerdesin Kayboldum gibi sinema filmlerinde rol alan usta aktris, Avrupa Avrupa, Çocuklar Duymasın ve Aşkın Dağlarda Gezer gibi sevilen televizyon dizilerinde de izleyici karşısına çıktı. Eşsiz ses tonuyla yabancı yapımların Türkçe seslendirmelerinde de görev alarak sanatın her alanında varlık gösterdi. Özel yaşamında kendisi gibi tiyatro sanatçısı olan Nusret Çetinel ile dünya evine giren oyuncunun bu evlilikten Elif Alara ve Zeynep Şirin adında iki kız çocuğu dünyaya geldi. Aile, 26 Ekim 2022 tarihinde kızları Elif Alara'nın beyin kanaması sonucu ani vefatıyla çok büyük bir acı yaşadı.
Usta sanatçının kariyeri boyunca kazandığı ödüller ve yönettiği oyunlar onun sanata olan katkısını tescilleyen niteliktedir:
- 2001 - Belarus Uluslararası Vesha Tiyatro Festivali: "Ben Anadolu" oyunu ile "En İyi Yönetmen" ödülünün yanı sıra kadın temasını en başarılı sorgulayan yapım ödülü.
- Başkurdistan Uluslararası Tiyatro Festivali: "Bacılarla Yunus" oyunu ile "En Özgün Oyun" ödülü.
- Ankara Sanat Kurumu: "Hüzün Coşkusu" oyunundaki performansıyla "En İyi Kadın Oyuncu Ödülü".
- 1994 - Mesleklerinde Başarılı Kadınlar Ödülleri: Tiyatro dalında Maral Üner ile ortaklaşa layık görüldüğü ödül.
- 2010 - Sadri Alışık Anadolu Tiyatro Oyuncu Ödülleri: "Gılgamış" oyunundaki üstün başarısıyla "Yılın En Başarılı Kadın Oyuncusu".
- 2014 - Direklerarası Seyirci Ödülleri: "Fehim Paşa Konağı" oyunuyla "En İyi Yönetmen" ödülü.
- 2023 - Direklerarası Tiyatro Ödülleri: Sanat hayatı boyunca gösterdiği istikrarlı başarıyı taçlandıran "Sürekli Mükemmeliyet" ödülü.
Yönettiği Bazı Tiyatro Oyunları
- Kocasını Pişiren Kadın (2023 - Han Tiyatrosu)
- Kadın Sığınağı (2022 - İzmir Devlet Tiyatrosu)
- Fehim Paşa Konağı (2014 - Eskişehir Şehir Tiyatroları)
- Ben Anadolu (2000 - Erzurum Devlet Tiyatrosu)
Rol Aldığı Bazı Tiyatro Oyunları
- Newton Bilgisayardan Ne Anlar (2023 - Behiç Ak / İzmir Devlet Tiyatrosu)
- Elenika (2022 - Handan Gökçek / Öteki Beriki Tiyatro Topluluğu)
- Cadı Kazanı (2007 - Arthur Miller / Ankara Devlet Tiyatrosu)
- Lodos (1975 - Beyazıt Gülercan / Ankara Devlet Tiyatrosu)