Türk canlandırma sinemasının ve karikatür sanatının öncü isimlerinden Tonguç Yaşar, 1932 yılında İstanbul'da dünyaya gelmiş ve bu şehirde aldığı eğitimle sanat hayatının ilk temellerini atmıştır. Çizgiye yön veren sade anlatımıyla tanınan usta sanatçı, 15 Aralık 2019 tarihindeki vefatına kadar ürettiği eserlerle ulusal ve uluslararası alanda büyük başarılara imza atmıştır. Çizgi filmleri ve karikatürleriyle kültürel belleğimizde iz bırakan Yaşar, kendine has üslubuyla Türk karikatürünün gelişimine yön vermiştır.
Mizah Dergilerinden Günlük Basına Uzanan Çizgi Yolculuğu
Karikatür çizmeye 1952 senesinde adım atan sanatçı, ilk çalışmasını aynı yıl Hür Adam adlı dergide okurlarla buluşturdu. Zaman içerisinde Akbaba, Dolmuş, Tef, Taş Karikatür ve Yön gibi dönemin popüler haftalık yayınlarında kendine yer buldu. Bu mecralarda düzenli olarak yayımlanan eserleri, onun geniş kitlelerce tanınmasına katkı sağladı. Tarihler 1977 yılını gösterdiğinde ise Vatan Gazetesi bünyesinde günlük karikatürler çizerek güncel olayları kendine has üslubuyla yorumlamaya başladı. Sanatçı, çizgisini sadece gazete sayfalarında bırakmadı. Karikatürlerinin bir kısmını bir araya getirdiği albümleriyle de sanatseverlerin karşısına çıktı. Bu kapsamda 1969 yılında çıkardığı Sülüname albümü, onun bu alandaki ilk önemli toplu yayını oldu. İlerleyen yıllarda Tonguç, Karikatürler ve Kapısu gibi kitapları da yayımlayarak yazılı eser halkasına yenilerini ekledi. Yalın çizgileriyle dikkat çeken sanatçının çizimleri yurt dışındaki mecralarda da yayımlanarak uluslararası alanda karşılık buldu.
Türk Canlandırma Sinemasında Bir Milat: Çizgi Filmler ve Reklamlar
Tonguç Yaşar, karikatür sanatındaki başarısını çizgi film alanına da taşıyarak Türkiye'de canlandırma sinemasının kurucu figürlerinden biri haline geldi. Ülkedeki canlandırma çalışmalarının reklam sektörüyle başladığını belirten sanatçı, bu alanda öncü adımlar atmıştır. Reklamcılardan çizgi film talepleri gelmeye başladığı dönemde, Almanya'da animasyon üreten Yalçın Çetin'i Türkiye'ye davet etmiştir. Ali Ulvi ile birlikte Beyoğlu'nda ortak bir çalışma alanı kuran üçlü, canlandırma tekniklerini geliştirmiştir. Burada hem reklam filmleri hazırlamışlar hem de animasyon konusundaki pratiklerini artırmışlardır. Bu süreçte üretilen Elmor ve Singer dikiş makineleri reklamları, dönemin en popüler ve akılda kalıcı canlandırma işleri arasında yer almıştır.
Uluslararası Arenada Ödüllerle Taçlanan Eserler
Sanat hayatı boyunca canlandırma sinemasına büyük emek veren Yaşar, imza attışı kısa metrajlı çizgi filmlerle çok sayıda ödülün sahibi oldu. Özellikle 1970 yapımı Amentü Gemisi Nasıl Yürüdü adlı eseri, Türk canlandırma tarihi açısından tarihi bir dönüm noktası teşkil etti. Bu çalışma, 1972'de düzenlenen Adana Altın Koza Film Yarışması'nda jüri özel ödülü alarak başarısını kanıtladı. Ayrıca yapım, 1973 yılında 30 ülkeden 600 eserin katıldığı 9. Annecy Çizgi Film Festivali'nde ön elemeyi geçmeyi başardı. Böylece festivalde gösterilmeye hak kazanan ilk Türk çizgi filmi unvanını elde ederek tarihe geçti.
Sanatçı, Yaşa Don Kişot isimli eseriyle de TRT Kültür Sanat Bilim Ödülleri Yarışması'nda ikincilik derecesi elde etti. Aynı film, Darüşşafaka Sinema Kulübü 1. Uluslararası Sinema Şenliği'nde en iyi film ödülüne layık görüldü. Kültür Bakanlığı tarafından düzenlenen yarışmada ise Nasreddin Hoca çizgi filmiyle birincilik kazandı. Bu başarısının ardından bakanlık için iki adet Nasreddin Hoca filmi hazırladı. Sanatçının zengin filmografisi bunlarla da sınırlı kalmadı. Fazıl Hüsnü Dağlarca'nın Balina ile Mandalina ve Sait Faik Abasıyanık'ın Topal Martı yapıtları başta olmak üzere toplamda 16 kısa metrajlı çizgi film üretti. Çeşitli sinema filmleri için jenerikler hazırlayarak sektöre katkı sağladı. 1970'li yıllarda Akşehir ve yurt dışındaki yarışmalardan kazandığı ödüllerle başarısını uluslararası düzeye taşıyan Yaşar, 87 yıllık ömrüne sığdırdığı zengin mirasıyla 2019 yılında aramızdan ayrıldı.
Sanatçının Aldığı Başlıca Ödüller
- 1970 - Adana 2. Altın Koza Film Festivali, Kısa Metraj En İyi Film Ödülü (Amentü Gemisi Nasıl Yürüdü)
- 1970 - Kültür Bakanlığı, Çizgi Film Yarışması Birincilik Ödülü (Nasreddin Hoca Çizgi Filmi)
- 1972 - Belçika Knokke Heist Birincilik Ödülü
- 1973 - İtalya Marostica İkincilik Ödülü
- 1974 ve 1979 - Akşehir Uluslararası Karikatür Yarışması Başarı Ödülleri