Selahaddin Eyyubi Kimdir?

Selahaddin Eyyubi, Eyyubi hanedanının kurucusu ve Mısır, Suriye, Yemen, Filistin topraklarının ilk sultanı olan tarihi bir liderdir. 8 Eylül 1138 yılında Tikrit'te dünyaya gelen bu dahi komutan, İslam dünyasını tek çatı altında toplayarak 2 Ekim 1187'deki Hıttin Savaşı'yla Kudüs'ü Haçlı işgalinden kurtarmıştır. Çocukluğunu Şam ve Baalbek'te geçiren lider, dönemin en iyi ilim yuvalarında çok yönlü eğitimler almış ve amcası Şirkuh'un yanında askeri kariyerine adım atmıştır.

Şam'dan Kahire'ye Uzanan Tarihî Yolculuk

Selahaddin'in babası Necmeddin Eyyub, Selçuklu emiri İmadeddin Zengi'nin hizmetindeydi. Annesi ise Harim emiri Şihabeddin Mahmud'un kız kardeşi olan saygın bir hanımefendiydi. Babasının valilik yaptığı Baalbek ve Şam sokaklarında büyüyen genç Selahaddin, Şam'daki Dar'ul-Hadis'ten mezun olarak eğitim hayatını taçlandırdı. Burada sadece dini ilimlerle yetinmeyerek matematik, mantık, astronomi, felsefe, sosyoloji ve tarih alanlarında da uzmanlaştı. Kendisi aynı zamanda çok dilli bir entelektüel olarak Arapça, Türkçe, Farsça ve Kürtçe konuşabiliyordu.

Askeri kariyeri, Nureddin Mahmud Zengi'nin komutanı olan amcası Şirkuh'un maiyetinde görev almasıyla resmiyet kazandı. Mısır'ın Haçlıların eline geçmesini önlemek için düzenlenen seferlerde amcasıyla omuz omuza mücadele etti. Şirkuh'un vefatı ve vezir Şavar'ın öldürülmesinin ardından, henüz otuz bir yaşındayken Mısır veziri ve ordu komutanı oldu. Bu görevle beraber kendisine 'melik' unvanı verildi. 1171 yılında Şii Fatımi halifeliğine son vererek bölgede Sünniliği yeniden tesis etti. Böylece Mısır'ın yegane hakimi konumuna yükseldi.

Emir Nureddin'in 1174'teki ölümüne kadar ona bağlı kalan lider, bu tarihten sonra bağımsız bir vizyon izledi. Nureddin'in dul eşi İsmedüddin Hatun ile evlenerek meşruiyetini pekiştirdi. Mısır'ın verimli tarım arazilerinden elde ettiği gelirlerle disiplinli ve güçlü bir ordu kurdu. 1174 ile 1186 yılları arasında Mezopotamya, Filistin, Suriye ve Mısır'da bulunan tüm Müslüman topraklarını tek bir bayrak altında toplayarak güçlü bir birlik oluşturmayı başarmıştır. Kardeşi Turan Şah ile Yemen'deki Abdün-nebi fırkasını ortadan kaldırdıktan sonra Abbasi halifesi tarafından resmen sultan ilan edildi. Bu unvan, kurduğu devletin İslam dünyasındaki meşruiyetini tescilleyen tarihi bir dönüm noktası oldu.

Hıttin Zaferi ve Kudüs'ün Yeniden Fethi

Selahaddin Eyyubi'nin askeri dehası, yeni savaş teknikleri icat etmek yerine dağınık orduları disiplin altına almasında yatıyordu. 1187 yılında tüm gücünü Latin Haçlı krallıklarını bölgeden temizlemeye yöneltti. 4 Temmuz 1187 tarihinde Kuzey Filistin'de yer alan Taberiye yakınlarındaki Hıttin mevkisinde susuzluktan ve sıcaktan bitkin düşen büyük Haçlı ordusunu dahi bir stratejiyle kuşatarak tamamen imha etmiştir. Bu zafer, Hıristiyan dünyasının Ortadoğu'daki egemenliğine vurulmuş en ağır darbelerden biriydi. Hemen ardından Akka, Beyrut, Sayda, Nasıra, Yafa ve Aşkelon gibi önemli kıyı şehirleri hızla fethedildi. Asıl büyük müjde ise 2 Ekim 1187 tarihinde geldi. Tam 88 yıldır Frank işgali altında inleyen kutsal şehir Kudüs, kansız bir şekilde teslim alındı. Bu muazzam başarı, Hıristiyan dünyasını derinden sarsarak III. Haçlı Seferi'nin fitilini ateşledi.

İngiltere Kralı Aslan Yürekli Richard'ın da katıldığı bu yeni sefer, yıllar süren yıpratıcı çatışmalara sahne oldu. Richard'ın tüm askeri becerilerine rağmen, Selahaddin'in savunma hattı ve kararlılığı Haçlıların hedeflerine ulaşmasını engelledi. 1192 yılının ekim ayında yapılan antlaşmayla Haçlılar sadece dar bir kıyı şeridine sıkışıp kalarak geri dönmek zorunda kaldı. Böylece İslam coğrafyasının maruz kaldığı bu devasa tehlike dalgası da bertaraf edilmiş oldu.

Kudretli Bir Hükümdarın Ardında Bıraktığı Miras

Uzun ve çetin seferlerin ardından yorgun düşen Selahaddin Eyyubi, 4 Mart 1193'te Şam'da hayata gözlerini yumdu. Hayata gözlerini yumduğunda ardında uçsuz bucaksız topraklara hükmeden bir imparatorluk bırakmış olsa da şahsi kasasından sadece bir altın dinar ile kırk yedi dirhem gümüş çıkmıştır. Bütün servetini yoksullara, askerlerine ve hayır işlerine dağıtan bu cömert liderin mezarını yaptırmak için bile borç alındı. Cenazesi bugün Şam'daki ünlü Emeviye Camii'nin haziresinde istirahat etmektedir.

Onun kurduğu siyasi birlik, Eyyubilerin ardından Memlükler ile devam etti ve 1517'de Yavuz Sultan Selim'in Kahire'yi fethine kadar sürdü. Hükümdarlığı boyunca Filistin, Mısır, Hicaz ve Yemen'de sayısız medrese, zaviye, cami, köprü, kale ve hastane inşa ettirdi. Ayrıca tarihte kutsal toprakların hamisi anlamındaki Hadimü'l-Haremeyn unvanını kullanan ilk hükümdar da kendisidir.

İnşa ettirdiği en önemli yapılar arasında şunlar yer almaktadır:

• Kahire Kalesi ve surları
• Nil nehri üzerine kurulan stratejik köprüler
• Bahrü Yusuf kanalları
• Mescid-i Aksa ve Kubbetü's-sahra'nın kapsamlı restorasyonu
• Kahire'deki Salâhiyye Hankahı ve Salâhî Hastahanesi

Selahaddin Eyyubi'nin etnik kökeni hakkında tarih boyunca farklı görüşler ileri sürülmüştür. Tarih sahnesinde genel kanaat kendisinin Kürt kökenli olduğu yönünde birleşmiş olsa da onun soyunun Türk ya da Arap asıllı olduğunu iddia eden önemli araştırmacılar da bulunmaktadır. Tarihçi İbn Haldun atalarının Yemen'in Himyeri bölgesinden gelip Kürtleşen Ravvadi aşiretine mensup olduğunu aktarır. Zeki Velidi Togan ise ailenin Kürtleşip ardından Türkleştiğini savunmaktadır. Ancak kökeni ne olursa olsun o, tüm dünyada adaleti, cömertliği ve savaş ahlakıyla hayranlık uyandırmış evrensel bir kahramandır. Mehmet Akif Ersoy onu 'Şark'ın en sevgili sultanı' olarak anarken, Fransız tarihçi Champdor ise 'İslam'ın en saf kahramanı' olarak nitelendirmiştir. Vefatının ardından yerine en büyük oğlu el-Melikü'l-Efdal Ali geçmiştir. Geride bıraktığı on yedi oğlu ve bir kızıyla Eyyubi hanedanı tarihteki şerefli yerini almıştır.

Tarihin bu büyük şahsiyetinin ismi, 2015 yılında açılışı yapılan Hakkari-Yüksekova Selahaddin Eyyubi Havalimanı ile günümüzde de yaşatılmaktadır.