Irak yakın tarihinin en tartışmalı figürlerinden biri olan Saddam Hüseyin, 1979 yılından 2003'teki ABD ve İngiltere öncülüğundeki askeri müdahaleye kadar ülkesini demir yumrukla yönetti. El-Avya köyünde 28 Nisan 1937 tarihinde fakir bir çoban ailesinin çocuğu olarak dünyaya gelen bu hırslı lider, ülkesinin yönetim kademelerini tek tek aşarak en tepeye ulaştı. Devlet başkanlığı koltuğuna oturduktan sonra Ortadoğu'nun sınırlarını yeniden çizmeyi hedefleyen dış politikasıyla küresel güçlerin ilgi odağı haline geldi. İktidarı boyunca imza attığı sert uygulamalar, giriştiği büyük savaşlar ve nihayetinde 30 Aralık 2006'daki idamı, hem kendi yaşamının hem de ülkesinin kaderini trajik bir biçimde değiştirdi.
Baas Partisi ile Yükseliş ve İktidar Savaşı
Saddam Hüseyin'in siyaset yolculuğu genç yaşlarında katıldığı Baas Partisi çatısı altında alevlendi. Bağdat'a 1955 yılında gelerek bu hareketin aktif bir üyesi olan genç Saddam, kısa sürede öne çıktı. General Abdulkerim Kassım'a yönelik 1959'daki başarısız suikast girişimine katıldıktan sonra yaralanarak yurt dışına kaçmak zorunda kaldı. CIA ve Mısır istihbaratının desteğiyle Suriye ve Lübnan üzerinden Kahire'ye geçti. Mısır'da hukuk eğitimi alan Hüseyin, 1963'te kuzeni Sacide Talfah ile evlenerek aile bağlarını güçlendirdi. Irak'a 1964 yılında döndükten sonra hapse atılsa da, 1967'de kaçmayı başararak siyasi mücadelesini kaldığı yerden sürdürdü. Baas Partisi'nin 1968'deki kansız darbeyle iktidarı ele geçirmesinde kritik bir rol üstlendi. Yeni dönemde kurulan Devrim Komuta Konseyi içinde gücünü artıran Saddam, 1969'da başkan yardımcılığı koltuğuna oturdu. Devletin kilit mekanizmalarını kontrol eden lider, 1972'de Irak petrollerinin millileştirilmesi projelerini bizzat yönetti. Nihayetinde 16 Temmuz 1979'da Ahmed Hasan el-Bekri'yi istifaya zorlayarak ülkenin tek hakimi haline geldi.
Savaşlar, Katliamlar ve Körfez Krizi
İktidarı ele geçirdikten hemen sonra bölgesel liderlik arayışına giren Saddam Hüseyin, 1980 yılında İran'a saldırdı. Sekiz yıl süren bu kanlı savaş, yüz binlerce can kaybı ve ekonomik yıkımla sonuçlandı. Bölgedeki dengeler bu savaşla tamamen sarsılmıştı. İçeride Kürt grupların özerklik taleplerine karşı sert askeri harekatlar başlattı. Tarihe Halepçe Katliamı olarak geçen 1988 yılındaki saldırıda, siyanür gazı kullanılarak beş bin sivil katledildi. Savaş sonrasında gözünü zengin petrol yataklarına diken lider, 2 Ağustos 1990'da Kuveyt'i işgal etti. Birleşmiş Milletler'in yaptırım kararlarının ardından ABD öncülüğundeki güçlerin başlattığı askeri operasyonla büyük bir yenilgi aldı. Körfez Savaşı sırasında geri çekilen Irak birlikleri yüzlerce petrol kuyusunu ateşe vererek çevre felaketine neden oldu. Bu yenilgi, ülkenin kuzey ve güneyinde uçuşa yasak bölgelerin kurulmasıyla sonuçlandı.
Düşüş, Sığınak Günleri ve İdam
Dünya Ticaret Merkezi'ne yapılan 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından ABD'nin hedef tahtasına oturan Saddam, kitle imha silahları bulundurma iddialarıyla suçlandı. Bu suçlamalar eşliğinde başlatılan 20 Mart 2003 tarihli işgal, Baas rejiminin sonunu getirdi. Bağdat'ın düşmesiyle ortadan kaybolan devrik lider, 13 Aralık 2003 gecesi doğduğu toprakların yakınında, El Dor kasabasında yakalandı. Bir çiftlikteki gizli bir çukurda ele geçirildiğinde yanında nakit para ve silahlar bulunuyordu. İşgal yönetiminin kurduğu özel mahkeme tarafınden Duceyl kasabasında 143 Şii sivilin öldürülmesi suçundan yargılandı. Yapılan yargılamalar sonucunda insanlığa karşı suç işlediği gerekçesiyle idam cezasına çarptırıldı. Saddam Hüseyin, 30 Aralık 2006 sabahı asılarak idam edildi. İdamı dünya kamuoyunda büyük yankı uyandırdı. Cenazesi, daha önce öldürülen oğulları Uday ve Kusay'ın da yattığı doğum yeri El-Avya köyünde toprağa verildi. Tarih sahnesi bu ismi asla unutmayacak.
Hayatındaki Önemli Dönüm Noktaları
- 1959: Başbakan Abdulkerim Kassım'a yönelik suikast girişimine katılması.
- 1979: Ahmed Hasan el-Bekri'yi devirerek devlet başkanlığını ilan etmesi.
- 1980: İran'a savaş açarak sekiz yıllık büyük bir yıkım dönemini başlatması.
- 1990: Kuveyt'i işgal etmesiyle Körfez Savaşı'na giden süreci tetiklemesi.
- 2003: ABD öncülüğundeki koalisyon güçleri tarafından iktidardan indirilmesi.