Türk halk müziğinin önemli değerlerinden besteci, derlemeci ve TRT sanatçısı Rıfat Balaban, müzik dünyasında bilinen adıyla 'Derviş Rıfat', 28 Şubat 1936'da Ankara'nın Altındağ ilçesine bağlı Hacettepe semtinin İmaret mahallesinde dünyaya geldi. Küçük yaşlardan itibaren müziğe ve geleneksel kültüre duyduğu büyük sevgi sayesinde Anadolu türkülerinin nesiller boyu aktarılmasında kritik bir köprü vazifesi gördü. Başkentin kültür mirasını hem türkülerle hem de seymenlik geleneğiyle yaşatan sanatçı, yarım asırlık meslek hayatı boyunca ülke genelinde geniş kitleler tarafından takdirle karşılandı.
İlk Saz ve Müzikal İlk Adımlar
Elektrikçi Arif Balaban ile ev hanımı Cemile Hanım'ın oğlu olan Rıfat Balaban, ilköğrenimine Dumlupınar İlkokulu'nda başladı. Eğitim serüvenini Ulus'taki 1. Sanat Okulu'ndan elektrikçi unvanıyla mezun olarak tamamlayan genç Rıfat, bir süre babasının yanında çalıştı. Ancak içindeki müzik aşkı hiç sönmedi. O dönemlerde Cebeci Ortaokulu arkasındaki saz imalatçısı Kastamonulu Kazım ustanın dükkanını sık sık ziyaret etmeye başladı. Babasının saz çalmasına karşı çıkması ve enstrüman bedeli olan 75 lirayı karşılayamaması yüzünden hayaline bir süre ulaşamadı. Ancak Rıfat Balaban hiç yılmadı. Kapılarının önünden geçen bir eskiciden 26,50 liraya satın aldığı ilk sazıyla sanat hayatının temelini attı.
Sazına kavuşan sanatçı, ilk eğitimlerini Hamamönü'nün tanınan simalarından Yağcıoğlu Fehmi Efe'den almaya başladı. Fehmi Dayı'nın yanı sıra Bolulu Emin Aldemir de müzisyenin sanat yaşamını biçimlendiren en önemli isimler arasında yer aldı. Bu değerli ustalardan aldığı feyizle kendini geliştiren sanatçı, kısa sürede geleneksel ezgilerin aranan isimlerinden biri hâline geldi.
TRT Ankara Radyosu ve Yurttan Sesler
Profesyonel kariyer basamaklarını hızla tırmanmaya başlayan müzisyen, 1960 yılından itibaren Türk halk müziği yayınlarında dışarıdan sazıyla eşlik etmeye başladı. 1966 yılındaki Ankara Radyosu sınavında büyük başarı göstererek kadrolu sanatçı kadrosuna geçti. Müzikal yeteneklerini tescillemeye devam eden sanatçı, 1970 yılındaki sınavı da kazanarak radyoda 'çalıp söyleyen solo sanatçı' unvanının sahibi oldu. TRT bünyesinde klasikleşen Yurttan Sesler programında hem solo hem de koro saz sanatçısı olarak başarıyla görev yaptı.
Ankaralı usta saz sanatçısı Adnan Şeker ile birlikte çalışan Rıfat Balaban, dönemin en ünlü ses sanatçılarına sazıyla hayat verdi. Sanatçının eşlik ettiği bazı isimler şunlardır:
- Nezahat Bayram
- Necla Erol
- Nurettin Çamlıdağ
- Saniye Can
- Turan Karabulut
- Aliye Akkılıç
- Nurettin Dadaloğlu
- Seyhan Tütün
- Erkan Sürmen
- Ahmet Özhan
Türk müziğini ülke sınırları dışında da başarıyla temsil etti. 1975 yılında Kıbrıs'ta gerçekleştirilen turneye katıldı. 1983 yılında ise Erkan Sürmen, Ahmet Özhan ve Seyhan Tütün'e eşlik etmek üzere Arnavutluk turnesinde yer aldı.
Saz Evi ve Seymenlik Kültürüne Hizmet
Sanatçı sadece müzik icrasıyla sınırlı kalmayıp, 1959 yılında Hamamönü'nden Samanpazarı'na çıkan yol üzerinde kendi adını taşıyan saz evini faaliyete geçirdi. Burada enstrüman imalatçılığı ve tamiratı yaparak sektöre yeni ustalar kazandırdı. Usta müzisyen, kendisi gibi saz evi işleten ünlü halk ozanı Neşet Ertaş, Zekeriya Bozdağ ve Mehmet Cihan gibi değerli isimlerin kendi dükkanlarında satmaları amacıyla yüksek kalitede sazlar üreterek onlara destek sağladı. Ayrıca çeşitli düğün ve konser organizasyonları için sanatçı temini sağlama rolünü üstlendi.
Rıfat Balaban, aynı zamanda Ankara seymenlik kültürünün yılmaz savunucularından biriydi. Ankara Kulübü tarafından, bu geleneksel kültüre tam 50 yıl boyu emek vermiş olması nedeniyle prestijli Çınar Seymen Ödülü'ne layık görüldü.
1960 yılında kendisiyle aynı semtten olan Cemile Kalacı ile yaşamını birleştirdi. Mutlu bir birliktelik sürdüren çiftin bu evlilikten Ömür adında bir kızı ile daha sonraları radyoda kendisi gibi başarıyla saz sanatçısı olarak görev yapacak olan Arif isminde bir oğulları dünyaya geldi. Uzun süre sağlık problemleriyle mücadele eden 'Derviş Rıfat', 8 Nisan 2017'de doğup büyüdüğü Ankara'da hayata gözlerini yumdu. Naaşı Karşıyaka Mezarlığı'na defnedildi.