Türk basın ve tarih dünyasının en önemli simalarından biri olan Orhan Eşref Koloğlu, 11 Eylül 1929 tarihinde Konya'nın Kadınhanı ilçesinde dünyaya gözlerini açtı. Hayatı boyunca tarihçilik, gazetecilik, akademisyenlik ve yazarlık gibi birçok farklı kimliği bünyesinde barındıran Koloğlu, 17 Nisan 2020 tarihinde İstanbul'da tedavi gördüğü hastanede 91 yaşında vefat etti. Köklü aile geçmişi, yurt dışı görevleri ve Osmanlı basın tarihi üzerine yaptığı derinlemesine çalışmalarla tanınan aydın, Türk entelektüel birikimine devasa bir miras bıraktı.
Libya'dan Türkiye'ye Uzanan Köklü Bir Aile ve İlk Yıllar
Koloğlu'nun soyu, Osmanlı Dönemi'nde Trablusgarp bölgesine yerleşen ve burada yerli kadınlarla evlenen Türklerin torunları olan Kuloğulları topluluğuna dayanır. Babası, Libya doğumlu olan ve Türkiye'de çeşitli ilçelerde kaymakamlık ile valilik görevlerinde bulunan, ayrıca 1949-1952 yılları arasında Libya Başbakanı olarak hizmet eden Sadullah Koloğlu'dur. Babasının eşkıya Laz Hüseyin'i yakalamasıyla ün kazanması, ailenin tarihindeki ilginç detaylardan biridir. Orhan Koloğlu, 2013 yılında hayatını kaybeden ünlü futbolcu ve spor yazarı Doğan Koloğlu'nun da kardeşidir. Eğitim hayatına Konya'da başlayan Koloğlu, ilkokulu bu şehirde tamamladı. Galatasaray Lisesi'nden 1947 yılında mezun oldu. Yükseköğrenimini ise İstanbul Üniversitesi Yüksek Gazetecilik Enstitüsü'nde tamamlayarak 1964 yılında buradan mezuniyetini aldı. Akademik kariyerini yurt dışına taşıyan araştırmacı, 1969 senesinde Fransa'daki Strasbourg Üniversitesi'nde "Fransız Basınında Türk 1470-1815" başlıklı teziyle doktora derecesini elde etti. Bu önemli çalışma, 1971 yılında Beyrut'ta kitap olarak basıldı.
Basın Temsilciliğinden Bürokrasiye Uzanan Çok Yönlü Kariyer
Gazetecilik serüvenine henüz liseden mezun olduğu 1947 yılında adım atan Koloğlu, meslek hayatı boyunca pek çok ulusal gazetede muhabirlik, yazarlık ve yazı işleri müdürlüğü gibi kritik görevler üstlendi. Mesleki birikimi sayesinde 1964 yılından itibaren Roma, Karaçi, Paris, Londra ve Beyrut gibi dünya başkentlerinde basın temsilcisi sıfatıyla görev yaptı. Bu süreçte Türk basınının yurt dışındaki sesi olurken, aynı zamanda Almanya'da Milliyet Gazetesi'nin basım faaliyetlerini bizzat organize etti. Yalnızca basın sektöründe kalmayan Koloğlu, Siyaset ve diplomasi alanında da aktif roller üstlendi. Cumhuriyet Halk Partisi bünyesinde dış ilişkiler danışmanı olarak görev yürüttü. Kamu yönetiminde de sorumluluk alan Koloğlu, 1974 ve 1978-1979 yılları arasında dönemin Başbakanı Bülent Ecevit hükümetleri döneminde Basın-Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü makamında bulunarak devlet bürokrasisinde önemli hizmetler gerçekleştirdi.
Akademik Yaşamı, Tarih Çalışmaları ve Darıca Huzurevi Yılları
Devlet görevlerinin ardından yönünü tamamen akademiye ve araştırmaya çeviren Koloğlu, 1978 yılından itibaren Türkiye'deki çeşitli üniversitelerin tarih ve iletişim fakültelerinde dersler verdi. Bilgi birikimini sınır ötesine de taşıyarak Libya'da bulunan Al Fateh Üniversitesi bünyesinde doçent unvanıyla akademisyenlik yaptı. Hayatı boyunca üretkenliğini kaybetmeyen yazar, tarih ve sosyal bilimler alanında toplamda 90 adet kitap kaleme aldı. Araştırmalarında Osmanlı Ortadoğu'su ve Türk matbuat tarihine odaklandı. Tarihsel süreçleri titizlikle inceleyen araştırmacı, Tarih ve Toplum dergisi ile Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Türkiye Ansiklopedisi gibi prestijli yayınlarda makaleler neşretti. Sivil toplum faaliyetlerine de önem veren Koloğlu, Tarih Vakfı'nın kurucu mütevelli heyeti üyeleri arasında yer aldı. Çalışmalarına daha sakin bir ortamda yoğunlaşmak ve verimliliğini artırmak amacıyla 1998 yılında Darıca Huzurevi'ne yerleşti. Yaşamının son dönemini geçirdiği bu huzurevinde de araştırmalarından ve yazın hayatından kopmayarak kitaplarını yayımlamaya aralıksız devam etti.
Kariyeri Boyunca Kazandığı Ödüller
Koloğlu'nun uzun araştırma ve yazı hayatı, pek çok saygın ödülle taçlandırıldı. Yazarın layık görüldüğü ödüllerden bazıları şunlardır:
- 1987 Gazeteciler Cemiyeti 40. Yıl Ödülü: "Basımevi ve Basının Gecikme Sebepleri ve Sonuçları" araştırması ile kazanılmıştır.
- 1992 Afet İnan Tarih Araştırmaları Ödülü: "İttihatçılar ve Masonlar" eseri ile layık görülmüştür.
- 1995 Sedat Simavi Ödülü: "Türk Çağdaşlaşması" adlı çalışmasıyla sosyal bilimler dalında elde edilmiştir.
- 2000 Burhan Felek Basın Hizmet Ödülü: Gazetecilik mesleğine uzun yıllar sunduğu katkılardan dolayı verilmiştir.
- Yunus Nadi Ödülü: Gazetecilik ve araştırma alanındaki başarıları vesilesiyle kazanılmıştır.
Onun geride bıraktığı çalışmalar ve yetiştirdiği öğrenciler, Türk tarih yazıcılığında silinmez izler bırakmıştır.