Türk siyasi ve akademik hayatının önemli şahsiyetlerinden Orhan Köprülü, 1920 yılında İstanbul'un Kadıköy ilçesinde dünyaya gelmiştir. Ömrünü bilime, tarihe ve devlet hizmetine adayan seçkin aydın, 21 Temmuz 2006 tarihinde İstanbul'da vefat etmiştir. Kendisi hem başarılı bir tarihçi hem de etkili bir siyasetçi olarak tanınmaktadır. Köprülü, babasından devraldığı ilim meşalesini başarıyla taşımıştır. Özellikle Türkoloji ve Osmanlı tarihi alanındaki çalışmalarıyla akademik dünyaya büyük katkılar sunmuştur. Aynı zamanda 1961 yılındaki kritik dönemde üstlendiği Kurucu Meclis üyeliğiyle Türk siyasetine yön vermiştir. Tarih asistanlığından uluslararası araştırmacılığa uzanan kariyerinde, Türkiye'nin entelektüel birikimine önemli katkılar sağlamıştır.
Köprülü Ailesinin İlim Mirası ve Akademik Yıllar
Orhan Köprülü, Türkiye'nin yetiştirdiği en büyük tarihçilerden biri olan Fuat Köprülü'nün oğludur. Babası Fuat Köprülü, TBMM çatısı altında Kars milletvekili olarak beşinci, altıncı ve yedinci dönemlerde; İstanbul milletvekili olarak ise sekizinci, dokuzuncu ve onuncu dönemlerde görev yapmış çok yönlü bir devlet adamıdır. Böylesine güçlü bir akademik ve siyasi arka plana sahip olan Orhan Köprülü de babasının izinden gitmiştir. Kendisine meslek olarak Türkoloji ilmini seçmiştir. Yükseköğrenimini İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü bünyesinde başarıyla tamamlamıştır. Lisans eğitiminin ardından akademik kariyerine kararlılıkla devam eden Köprülü, mezun olduğu fakültede doktora derecesini almıştır.
Doktora unvanını kazandıktan sonra aynı fakültede tarih asistanı olarak göreve başlamıştır. Buradaki çalışmalarıyla Osmanlı tarihi üzerine yoğunlaşmıştır. Akademik birikimini uluslararası alana taşımak isteyen tarihçi, Amerika Birleşik Devletleri'ne gitmiştir. Columbia Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Enstitüsü bünyesinde araştırmacı üye olarak önemli çalışmalara imza atmıştır. Köprülü, ömrü boyunca Türk tarihinin doğru anlaşılması için çaba sarf etmiştir. Bilim dünyasına kazandırdığı en önemli katkılardan biri de ansiklopedi yazarlığıdır. İslam Ansiklopedisi için hazırladığı maddeler, onun ne kadar geniş bir bilgi birikimine sahip olduğunu göstermektedir. Bu dev eserde Türk Tarihi ve Medeniyeti, İslam Tarihi ve Medeniyeti, Türk Dili ve Edebiyatı ile Tasavvuf dallarında çalışmıştır. Toplamda 26 adet ansiklopedi maddesi veya madde bölümü kaleme alarak adını tarihe yazdırmıştır.
Mürekkebin Gücü: Gazetecilik ve Yazarlık Kariyeri
Orhan Köprülü, sadece fildişi kulesinde oturan bir akademisyen olmamıştır. Bilgisini geniş kitlelerle paylaşmayı amaçlayan Köprülü, basın dünyasına da adım atmıştır. Dönemin etkili yayın organlarında yazarlık yapmıştır. Bu doğrultuda Vatan, Akşam ve Yenigün gazetelerinde köşe yazıları kaleme almıştır. Yazılarında toplumsal meseleleri, tarihi gerçekleri ve güncel gelişmeleri analiz etmiştir. Gazetecilik faaliyetleri sayesinde halkın aydınlanmasında öncü bir rol üstlenmiştir. Kalemiyle adeta bir köprü kurarak akademik derinliği popüler üsluba aktarmayı başarmıştır. Bu yönüyle basın tarihinde de saygın bir yer edinmiştir. Yazarlık kimliği, onun entelektüel kişiliğinin en önemli parçalarından biri olmuştur. Ülke gündemine dair görüşleri, dönemdaşları tarafından ilgiyle takip edilmiştir. Çeşitli konularda kaleme aldığı yazılarla zengin bir literatür bırakmıştır.
1961 Kurucu Meclisi ve Siyasi Hizmetleri
Orhan Köprülü, akademik ve edebi başarılarının yanı sıra Türk siyasi tarihinin de en kritik dönemlerinde sorumluluk üstlenmiştir. Bunların en önemlisi, 1960 darbesinin ardından kurulan parlamentoda üstlendiği roldür. Köprülü, 6 Ocak 1961 ile 25 Ekim 1961 tarihleri arasında Kurucu Meclis Devlet Başkanı Temsilcisi olarak görev yapmıştır. Bu önemli görev süresince yeni anayasanın yapım aşamalarında ve demokratik kurumların yeniden inşasında etkin faaliyet göstermiştir. Devlet başkanının temsilcisi sıfatıyla mecliste bulunması, onun hem siyasi olgunluğunu hem de devlet nezdindeki itibarını ortaya koymaktadır. Siyasi kariyerinde her zaman hukukun üstünlüğünü ve demokratik değerleri savunmuştur. Bu dönemde sergilediği uzlaşmacı tavır, meclis çalışmalarına olumlu yansımıştır.
Özel Yaşamı ve Vefatı
Devlet adamı ve akademisyen kimliğiyle öne çıkan Orhan Köprülü, düzenli ve huzurlu bir aile yaşantısına sahipti. Evli olan Köprülü, iki çocuk babasıydı. Aile hayatına büyük önem veren tarihçi, çalışmalarında da ailesinin desteğini her zaman hissetmiştir. 21 Temmuz 2006 tarihinde İstanbul'da vefat eden Köprülü, geride saygın bir isim ve paha biçilemez akademik çalışmalar bırakmıştır. Onun Türk kültürüne, tarihine ve siyasetine yaptığı katkılar, gelecek nesiller için yol gösterici olmaya devam etmektedir. Hem bir bilim insanı hem de bir cumhuriyet aydını olarak hafızalarda silinmez bir iz bırakmıştır.