Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı ve düşünce dünyasının en üretken kalemlerinden biri olan Orhan Hançerlioğlu, 19 Ağustos 1916 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini açtı. Hukuk eğitimi aldıktan sonra uzun yıllar bürokraside üst düzey görevler üstlenen yazar, kaleme aldığı romanları, ödüllü öyküleri ve özellikle felsefe, ekonomi ile inanç alanlarında hazırladığı kapsamlı sosyal bilimler sözlükleriyle kültür hayatımızda silinmez bir iz bıraktı.
Hukuk ve Bürokrasi Yılları
İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden 1939 senesinde mezun olan Hançerlioğlu, meslek hayatına taşrada mülki amir olarak başladı. Keşan ve Karaisalı ilçelerinde kaymakamlık görevlerini yürüten yazar, daha sonra İstanbul'a dönerek belediye müfettişliği ve emniyet şube müdürlüğü gibi kritik idari makamlarda bulundu. Şehir Tiyatroları Müdürlüğü görevini de üstlenen edebiyatçı, kamu yönetimindeki tecrübelerini sanatla harmanladı. 1954 yılında Elektrik, Tramvay ve Tünel İşletmeleri (İETT) bünyesinde Hukuk İşleri Müdürü olarak çalışmaya başladı. Bu görevi emekliye ayrıldığı 1978 yılına kadar çeyrek asra yakın bir süre kesintisiz bir biçimde başarıyla sürdürdü. Edebi üretkenliğini bu istikrarlı yaşama borçluydu. Yazarlık serüveni ise şiirle başladı.
Şiirden Ödüllü Romanlara Ulaşan Edebî Yolculuk
Sanat hayatına ilk adımı 1936 yılında çıkardığı 'Kıvılcım' adlı şiir kitabıyla atan yazar, bir süre sonra öykü türüne yöneldi. Şadırvan dergisinin düzenlediği hikâye yarışmasında birincilik elde ederek adını edebiyat çevrelerinde duyurmayı başardı. Hikâyeleri Varlık, Türk Dili ve Beş Sanat gibi dönemin prestijli dergilerinde okurla buluştu. Yazarlık serüvenini 1951 ile 1957 yılları arasında hikâyeden romana çeviren üretken yazar, kısa süre içerisinde edebiyat dünyasında ses getiren sekiz adet özgün roman kaleme alarak adından söz ettirdi. 1955 yılında yayımlanan 'Ali' adlı eseri, Türk Dil Kurumu Roman Ödülü'ne layık görüldü. Romanlarında toplumsal gerçekliği ve bireysel dünyaları ustalıkla ele aldı.
Felsefe ve Toplumbilim Alanındaki Dev Eserleri
Hançerlioğlu, ömrünün son yirmi yılında edebiyattan ziyade bilimsel çalışmalara ve sözlük yazarlığına odaklandı. Türkiye'de özellikle felsefe, sosyoloji ve ekonomi alanlarında ciddi bir kaynak boşluğu olduğunu görerek bu alanda derin araştırmalar yürütü. 1970'li yıllardan itibaren yayımladığı felsefe, inanç ve ekonomi sözlükleri akademisyenler ve öğrenciler için başucu eseri hâline geldi. En görkemli eseri ise 1976-1980 yılları arasında yedi cilt halinde yayımlanan 'Felsefe Ansiklopedisi: Kavramlar ve Akımlar' oldu. Bu anıtsal çalışma, Türkçe felsefe terminolojisinin gelişmesine katkı sağladı. Titiz bir araştırmacı kimliğiyle tanınan usta kalem, 9 Temmuz 1991 tarihinde İstanbul'da vefat etti. Geride zengin bir entelektüel miras bıraktı.
Orhan Hançerlioğlu'nun Başlıca Eserleri
Kültür dünyamıza çok sayıda eser kazandıran yazarın başlıca yapıtları şunlardır:
- Karanlık Dünya (Roman, 1951)
- Büyük Balıklar (Roman, 1952)
- Oyun (Roman, 1953)
- Ekilmemiş Topraklar (Roman, 1954)
- Ali (Roman, 1955 - TDK Ödüllü)
- Yedinci Gün (Roman, 1957)
- Felsefe Sözlüğü (Sosyal Bilimler, 1967)
- Düşünce Tarihi (Sosyal Bilimler, 1970)
- Felsefe Ansiklopedisi Kavramlar ve Akımlar (7 Cilt, 1976-1980)