Nursultan Nazarbayev Kimdir?

Gençliği ve Parti Kariyeri

Nursultan Äbişulı Nazarbayev, 6 Temmuz 1940'ta Kazakistan SSC'nin başkenti Almatı yakınlarındaki kırsal Çemolgan kasabasında doğdu. Ekim 2026 itibarıyla 86 yaşındadır. Babası, 1930'larda Stalin'in kolektifleştirme politikası sırasında ailenin tarım arazisine el konana kadar zengin bir aile için çalışan fakir bir işçiydi. Savaşın bitiminde aile Çemolgan'a döndü ve Nazarbayev Rusça öğrenmeye başladı. Okuldaki başarısı nedeniyle Kaskelen'deki bir yatılı okula gönderildi, ardından Temirtau'daki Karağandı Çelik Fabrikası'nda devlet bursu aldı. Yirmi yaşında yüksek fırında ağır ve tehlikeli işlerde çalışıyordu.

1962'de Sovyetler Birliği Komünist Partisi'ne katıldı ve Komsomol'un önde gelen üyelerinden oldu. 1972'de Karağandı Metalurji Kombinatı Komünist Parti Komitesi sekreterliğine atandı, dört yıl sonra Karağandı Bölgesel Parti Komitesi ikinci sekreteri oldu. 1984'te Kazakistan SSC başbakanı oldu. Ocak 1986'da Bilimler Akademisi başkanı Askar Kunayev'i reform yapmadığı için eleştirmesi, parti lideri Dinmuhammed Kunayev ile arasını bozdu; Kunayev aynı yıl görevden alındı. Nazarbayev 22 Haziran 1989'da parti lideri seçildi.

Cumhurbaşkanlığı

24 Nisan 1990'da Yüksek Sovyet tarafından Kazakistan'ın ilk cumhurbaşkanı seçildi. 1991 Sovyet darbe girişimine karşı Boris Yeltsin'i destekledi; Gorbaçov'un önerdiği Sovyetler Birliği başkan yardımcılığını reddetti. Kazakistan'ın bağımsızlığından sonra 1 Aralık 1991'de tek aday olarak katıldığı seçimde oyların yüzde 95'ini aldı. 21 Aralık'ta Almatı Protokolü'nü imzalayarak ülkeyi Bağımsız Devletler Topluluğu'na taşıdı. 28 Ocak 1993'te kabul edilen anayasa, yürütme üzerinde sınırlı denetimler öngören güçlü bir yürütme erki oluşturdu. Nisan 1995 referandumuyla görev süresi 2000'e kadar uzatıldı; 1999 Ocak'ında ve 4 Aralık 2005'te yüzde 91,15 oyla yeniden seçildi. AGİT son seçimi uluslararası demokratik standartların altında bularak eleştirdi.

Başkent, Strateji ve Dış Politika

1994'te başkentin Almatı'dan Astana'ya taşınmasını önerdi; değişiklik 10 Aralık 1997'de gerçekleşti. 1994'te Moskova Devlet Üniversitesi'nde "Avrasya Birliği" fikrini ortaya attı; Rusya, Belarus ve Kazakistan 29 Mayıs 2014'te Avrasya Ekonomik Birliği anlaşmasını imzaladı. Aralık 2012'de Kazakistan 2050 Stratejisi'ni açıkladı. Kazakistan, İslam İşbirliği Teşkilatı üyesi olmasına rağmen İsrail ile 1992'de diplomatik ilişki kurdu; Nazarbayev 1995 ve 2000'de İsrail'e resmî ziyaret yaptı. 16 Aralık 2011'de petrol kenti Zhanaozen'de polisle çatışan göstericilerden on beşi güvenlik güçlerince öldürüldü.

İstifası ve Sonrası

Nazarbayev 19 Mart 2019'da cumhurbaşkanlığından istifa etti. Türk Devletleri Teşkilatı'nın ömür boyu onursal başkanıdır, Mayıs 2019'da Yüksek Avrasya Ekonomi Konseyi Onursal Başkanı seçildi.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Nursultan Nazarbayev maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.