Türk edebiyatının ve gazeteciliğinin en üretken isimlerinden Nihat Behram, 18 Kasım 1946 tarihinde Kars'ta dünyaya geldi. Yazarın gerçek adı Mustafa Nihat Behramoğlu'dur. Kendisi, 1960'lı yıllardan itibaren şiir, roman, anı ve çocuk edebiyatı gibi farklı alanlarda aralıksız eserler üreterek Türk kültür hayatının en üretken kalemlerinden biri haline gelmiştir. Kars'ın sert ikliminden başlayıp Orta Anadolu bozkırlarına, oradan İstanbul'un kozmopolit sokaklarına ve nihayet 17 yıllık zorlu bir Avrupa sürgününe uzanan hayatı, onun edebiyatının ana damarını oluşturdu. Ünlü kalem, inandığı değerler uğruna cezaevine girmekten veya 17 yıl sürgünde yaşamaktan çekinmedi. Özellikle Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının mücadelesini anlatan belgesel eseri büyük ses getirdi.
Kars'tan İstanbul'a: İlk Gençlik Yılları ve Edebi Uyanış
Nihat Behram, yüksek ziraat mühendisi Haydar Bey ile İsmet Hanım'ın en küçük çocuğuydu. Ailenin toplam dört çocuğu bulunuyordu. Kendisinden dört yaş büyük ağabeyi Ataol Behramoğlu da Türk şiirinin önemli temsilcilerindendir. Babasının tayini nedeniyle ilk ve orta öğrenimini Anadolu'nun farklı kentlerinde tamamladı. Babasının görevi gereğince çocukluğunu Anadolu'nun farklı kentlerinde geçirdikten sonra, babasının tayininin İstanbul'a çıkmasıyla birlikte 1964-1965 öğretim döneminde eğitimine tarihi Haydarpaşa Lisesi bünyesinde devam etme fırsatı buldu. Ancak lise son sınıfta Türkiye İşçi Partisi'ne üye olması hayatını bütünüyle değiştirdi. Nazım Hikmet şiirleri okuduğu ve sol propaganda yaptığı gerekçesiyle lise son sınıfta okuldan uzaklaştırıldı. Bu kararın ardından iki yıl boyunca hiçbir okula kabul edilmedi. Daha sonra Pendik Lisesi'ne girmeyi başararak bu okuldan mezun oldu. Yükseköğrenim hayatına ise İstanbul'da bulunan Gazetecilik Yüksekokulu bünyesinde başarıyla ilk adımını attı.
Öğrencilik yıllarında o dönemin popüler akımı İkinci Yeni esintileriyle şiir yazmaya yöneldi. Onun "Manastır Kuşçusu" adlı ilk şiiri, 1967 yılında Soyut dergisinde okurlarla buluştu. Genç şair, 1971'in Nisan ayında ağabeyi ve İsmet Özel'in çıkardığı Halkın Dostları dergisinin sorumluluğunu üstlendi. Yayının yönetim merkezini İstanbul'a taşıyarak derginin dağıtım ve basım işlerini organize etti. Fakat 12 Mart Muhtırası'nın ardından dergi kapatıldı ve kendisi de tutuklandı. Birkaç ay cezaevinde kaldıktan sonra özgürlüğüne kavuştu.
Cezaevi Yılları, Sürgün ve 'Darağacında Üç Fidan'
Behram, 1972 yılında "Hayatımız Üstüne şiirler" ismini taşıyan ilk şiir kitabını çıkardı. Kitabın içinde yer alan "Üç Dağa Ağıt" adlı şiir nedeniyle eser kısa sürede toplatıldı. Halkı suç işlemeye tahrik ettiği iddiasıyla tutuklanan şair, Davutpaşa Askeri Cezaevi'ne gönderildi. Burada iki yıla yakın sürgün/hapis yattıktan sonra 1974 affıyla serbest kaldı. Tahliyesinin ardından yarım bırakmak zorunda kaldığı yükseköğrenimini İstanbul Üniversitesi Gazetecilik Enstitüsü'nde başarıyla tamamladı. Bu süreçte Türkiye Yazarlar Sendikası'nın kuruluş çalışmalarına katılarak kurucu üyeler arasında yer aldı. Ağabeyi Ataol Behramoğlu ile birlikte 1975 yılında Militan dergisini kurdu. Ancak iki kardeş arasında yaşanan derin görüş ayrılıkları yüzünden bu dergideki görevinden kısa sürede ayrıldı.
Dergiden ayrıldıktan sonra Vatan gazetesinde röportaj yazarı ve Anadolu muhabiri olarak çalıştı. Gazetede kaleme aldığı cesur makaleler ve röportajlar nedeniyle hakkında ardı ardına davalar açıldı. Nihat Behram, 1976 yılında, birkaç yıl önce idam edilen Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan'ın yaşam mücadelelerini ve mahkeme süreçlerini detaylarıyla ele alan 18 bölümlük sarsıcı bir yazı dizisi kaleme aldı. Vatan gazetesinde büyük ilgiyle takip edilen bu çalışma, aynı yıl "Darağacında Üç Fidan" başlığıyla belgesel-anlatı türünde kitaplaştırıldı. Kitap ve gazetedeki yazıları yüz&u00fcnden sivil ve askeri mahkemelerde onlarca farklı dava açıldı. Yargı süreçleri 1996 yılına kadar sürerken, eserin Türkiye'de basılması ve dağıtılması 22 yıl boyunca yasaklandı. Bu ağır baskılar ve hapis tehditleri nedeniyle şair, ülkesini terk etmek zorunda kaldı. Tam 17 yıl boyunca vatanından uzakta, gurbette sürgün hayatı yaşadı. Bu zorlu yıllarda da edebi üretimini aksatmadan sürdürmeyi başarıyla tamamladı. Sanatçı, bu dönemde edebiyatın birçok farklı dalında eserler verdi:
- Toplumcu gerçekçi şiirler
- Belgesel-anlatı türünde tarihi ve biyografik eserler
- Çocuk edebiyatı çalışmaları ve anı kitapları