Türk edebiyatının dev isimlerini dünya vitrinine taşıyan Münevver Andaç, 12 Şubat 1917 tarihinde Sofya'da hayata gözlerini açtı. Diplomat bir babanın ve Fransız bir annenin kızı olarak dünyaya gelen Andaç, ülkemizin yetiştirdiği en önemli edebiyat çevirmenlerindendir. Nâzım Hikmet, Yaşar Kemal ve Orhan Pamuk gibi yazarların başyapıtlarını Fransızca ile buluşturmuştur. Hayatı boyunca pek çok zorlukla karşılaşan çevirmen, 16 Mayıs 1997'de akciğer kanseri nedeniyle yaşamını yitirmiştir. Kanserle olan mücadelesini ise kaybetti. Edebi başarılarının yanında, Nâzım Hikmet ile olan fırtınalı aşkı ve sürgün yıllarıyla da tanınmaktadır.
Atatürk'ün Verdiği Soyadı ve Eğitim Yılları
Münevver Andaç'ın babası Mustafa Celaleddin Bey, Sofya'da diplomatlık yaparken dönemin askeri ataşesi Mustafa Kemal ve elçi Fethi Okyar ile yakın arkadaştı. Genç yaşta hayata veda eden arkadaşı Mustafa Celaleddin Bey'in anısını yaşatmak isteyen Mustafa Kemal Atatürk, Soyadı Kanunu çıktığı dönemde onun geride kalan kızlarına bizzat Andaç soyadını vererek dostunun ismini ölümsüzleştirmiştir. Annesi Fransız asıllı Gabrielle Hanım olan Münevver Andaç, lise eğitimi için Marsilya'daki dayılarının yanına gönderildi. Orada dil ve kültür eğitimi aldı. Türkiye'ye döndükten sonra büyük dayısı Ali Fuat Cebesoy'un himayesinde İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde yükseköğrenimini tamamladı. 1944 yılında ünlü ressam Nurullah Berk ile dünya evine girdi. Bu evlilikten Renan adında kızları oldu.
Bursa Cezaevi'nden Lehistan'a Ulaşan Aşk
Çevirmenin hayatının dönüm noktası, 1949 yılında Bursa Cezaevi'nde mahkum olan halasının oğlu Nâzım Hikmet'e aşık olmasıyla başladı. Şairin hapisten çıkmasının ardından başlayan birlikteliklerinden 1951 yılında oğulları Memet Nâzım dünyaya geldi. Ancak bu mutluluk uzun sürmedi. Nâzım Hikmet'in can güvenliği endişesiyle Türkiye'yi terk etmek zorunda kalması, Münevver Andaç için de zorlu ve çileli bir dönemin kapısını araladı. Pasaport verilmeyen Andaç, polis tarafından izlendi. Mektuplaşmaları da tamamen yasaklanmıştı. Mektuplaşmaların yasaklanmış olması sebebiyle 1955 yılında dönemin başbakanı Adnan Menderes'in izniyle bu yasak kalkana dek Nazım Hikmet ile doğrudan iletişim kuramamış, ona dair haberleri ancak araya giren ortak tanıdıklar vasıtasıyla alabilmiştir. Yaşadığı tüm baskılara rağmen, 1961 yılında iki çocuğuyla birlikte tehlikeli bir kaçış planı yaparak Lehistan'a sığınmayı başardı. Varşova'da bir üniversitenin Türkoloji bölümünde okutman olarak göreve başladı ve burada akademik hayatın içine girdi.
Paris Yılları ve Dünya Çapında Çeviri Başarıları
1968 yılında Fransa'nın başkenti Paris'e yerleşen Münevver Andaç, burada edebi kariyerinin en verimli dönemine adım attı. Paris'e yerleştikten sonra ünlü Gallimard Yayınevi için kitap tercümeleri yapmaya başlayan Andaç, diğer yandan da Fransız hükümeti bünyesindeki mahkemelerde resmi çevirmen olarak uzun yıllar boyunca ülkeye ve edebiyata hizmet vermiştir. Geçimini sağlamak adına emekliliğine kadar bir resim ve halı galerisinde de çalışan Andaç, Türk edebiyatını dünyaya tanıtan bir kültür elçisi haline geldi. Nâzım Hikmet'in şiirlerini, Yaşar Kemal'in destansı romanlarını ve Orhan Pamuk'un çağdaş eserlerini büyük bir titizlikle Fransızcaya çevirdi. Yaşar Kemal'in ünlü yapıtı İnce Memed 3 üzerine yaptığı çeviri çalışması, ona 1987 yılında Fransız Çevirmenler Derneği Çeviri Büyük Ödülü'nü getirdi. Edebi üretkenliğini son nefesine kadar koruyan çevirmen, Türk kültürünün dünyaya açılan en önemli kapılarından biri oldu.
Andaç'ın Fransız kültür dünyasında derin izler bırakan çeviri çalışmaları, özellikle şu yazarların eserleri üzerinde yoğunlaşmıştır:
- Türk şiirinin öncüsü Nâzım Hikmet'in çeşitli yapıtları,
- Anadolu'nun sesini taşıyan Yaşar Kemal'in romanları,
- Çağdaş Türk edebiyatının önemli temsilcisi Orhan Pamuk'un eserleri.