Türk resim sanatının modernleşme sürecinde çok önemli bir rol oynayan ressam Nurullah Berk, 22 Mart 1906 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Ülkemizde geometrik-figüratif yapımcılığın, yani konstrüktivizmin ilk temsilcileri arasında kabul edilen sanatçı, kübist yaklaşımları Türk resmiyle tanıştıran öncü bir figürdür. Eğitim hayatına Galatasaray Lisesi bünyesinde başlayan Berk, buradaki eğitiminin ardından güzel sanatlara yönelerek Sanayi-i Nefise Mektebi'ne girdi. Bu tarihi okulda dönemin usta ressamları İbrahim Çallı ile Hikmet Onat'ın atölyelerinde eğitim alarak yeteneğini geliştirdi ve sanatının temellerini sağlam bir şekilde attı. Mezuniyet sonrasında da eğitimine devam eden sanatçı, Türk resminde yeni bir çağın kapısını aralayacak olan Paris yıllarına adım attı.
Avrupa Deneyimi ve Müstakil Ressamlar Birliği
Genç yaşta sanatsal ufkunu genişletmek amacıyla 1924 senesinde Fransa'ya giden ressam, Paris Güzel Sanatlar Yüksek Okulu'nda ünlü eğitmen Ernest Laurent ile birlikte çalışma fırsatı buldu. Paris'teki akademik eğitimi ve oradaki modern sanat hareketlerini yerinde incelemesi, onun estetik anlayışının şekillenmesinde büyük bir pay sahibi oldu. 1928'de eğitimini tamamlayıp Türkiye'ye dönünce hemen çalışmalara başladı. Yurda dönüşünün hemen ardından, kendisi gibi yenilikçi düşünen bir grup sanatçı arkadaşıyla bir araya gelerek Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliği'nin kurucu kadrosunda yer aldı. Bu birlik, Türkiye'de sanatın kurumsallaşması adına atılmış çok değerli bir adımdı.
D Grubu ve Türk Resminde Estetik Devrim
İlk Paris macerasından beş sene sonra, sanatını daha da ileriye taşımak amacıyla yeniden Fransa'nın başkentine giden sanatçı, 1933 yılında tekrar ülkesine geri döndü. Aynı yıl Türk sanat tarihini kökten değiştirecek radikal bir oluşuma öncülük etti. Kendisiyle benzer estetik hedefleri paylaşan usta isimlerle birlikte yepyeni bir sanat hareketi başlattılar. Bu yeni topluluk, o dönem ülkede egemen olan izlenimci anlayışa karşı açık bir cephe alarak, Batı'daki modern akımlara paralel olan kübist ve yapımcı teknikleri savunuyordu. Grubun adı ise Nurullah Berk'in bizzat sunduğu öneriyle D Grubu olarak kararlaştırıldı. D Grubu, Türk resminde biçimsel bir devrim niteliği taşıyan bu yapımcı ve kübist tekniklerin geniş kitlelere ulaşmasını sağladı.
Grup üyeleri, açtıkları sergilerle Türkiye'deki sanat algısını kökten değiştirmeyi hedefledi. Grubun kurucu kadrosunda yer alan diğer değerli sanatçılar şunlardır:
- Abidin Dino
- Elif Naci
- Zeki Faik İzer
- Cemal Tollu
- Zühtü Müridoğlu
Sanat Ödülleri ve Doğu-Batı Sentezi
Yaşamı boyunca yurt içinde ve yurt dışında çok sayıda kişisel ve karma sergi açarak eserlerini sanatseverlerle buluşturan ressam, başarılarını prestijli ödüllerle taçlandırdı. Berk'in ömrünün son 15 yıllık dönemindeki sanatsal çabalaları, Doğu ile Batı esprilerini kaynaştırmak ve geleneksel sanat biçimlerini çağdaş Batı anlayışıyla bağdaştırmak çabası olarak değerlendirildi. Sanatçının kariyeri boyunca layık görüldüğü başlıca ödüller şunlardır:
- 1947 yılında kazandığı Ahmet Çanaklı Ödülü
- 1966 senesinde düzenlenen 28. Devlet Resim ve Heykel Sergisi bünyesindeki Birincilik Ödülü
- 1975 yılında elde ettiği DYO Ödülü Resim Yarışması birinciliği
Teorik Çalışmalar ve Mirası
Sanatçı sadece tuval başında üretmedi; kuramsal katkılar da sundu. 1953 yılında Suut Kemal Yetkin ile birlikte çalışarak, UNESCO bünyesinde faaliyet gösteren Uluslararası Sanat Eleştirmenleri Birliği'nin Türkiye ulusal komitesini hayata geçirdi. Sanat tarihi, resim ve heykel sanatı konularında çok sayıda değerli kitap kaleme alan yazarın imza attığı önemli yapıtlar ve retrospektif çalışmalar şunlardır:
- İstanbul Resim ve Heykel Müzesi (1972)
- Elli Yılda Türk Resmi ve Heykeli (1973)
- Nurullah Berk Retrospektifi
Usta sanatçı, 9 Ocak 1982 tarihinde İstanbul'da yaşamını yitirdi. Naaşı, 13 Ocak 1982'de yapılan törenin ardından Heybeliada Mezarlığı'na defnedildi.