Mübin Orhon, 1924 yılında İstanbul'da dünyaya gelen ve Türk resim sanatında soyut tarzın öncülüğünü üstlenen değerli bir sanatçıdır. Ankara'da aldığı Siyasal Bilgiler eğitiminin ardından iktisat doktorası amacıyla gittiği Paris'te resim sanatıyla tanışan ressam, hayatını adadığı bu alanda 1981 yılında Fransa'nın başkentinde yaşama veda etmiştir. Sanatçı, Türk soyut resminin önemli bir temsilcisidir.
Paris'te Sanata Yöneliş ve Akademik Yıllar
Genç yaşta adım attığı Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'ndeki eğitimini 1942 ile 1947 yılları arasında tamamlayan Orhon, mezuniyetinin ardından rotasını tamamen Avrupa'ya çevirmiştir. Türkiye'de aldığı siyasal bilgiler eğitimi onun entelektüel altyapısını besleyen önemli bir unsur olmuştur. Bir sonraki yıl iktisat alanında doktora yapmak amacıyla Fransa'ya, Sorbonne Üniversitesi'ne gitmiştir. Paris Sorbonne Üniversitesi'ndeki iktisat eğitimi sürecinde, sanatın büyüleyici dünyasına adım atmaya karar vermiştir. Ancak Paris'in sanatsal atmosferi onun yaşam yolunu tamamen değiştirmiştir. Ekonomi eğitimini bir kenara bırakarak resme yönelen genç yetenek, 1954 yılına kadar Académie de la Grand Chaumiere bünyesinde yoğun desen çalışmaları gerçekleştirmiştir. Académie de la Grand Chaumiere'deki yılları onun çizim ve desen kabiliyetini üst düzeye taşımıştir. Bu süreç 1954 yılına kadar kesintisiz devam etmiştir. Sanatçı, Paris'teki diğer Türk sanatçılarıyla da yakın ilişkiler kurmuştur. Nitekim İlhan Koman, Şadi Çalık ve Şadi Öziş ile bir araya gelerek Soyut Sanat Atölyesi'nin kurucuları arasında yer almıştir. Sanatçıların bir araya gelmesiyle kurulan Soyut Sanat Atölyesi ise dönemin sanat ortamına yeni soluklar kazandırmıştir. Bu atölye, dönemin yenilikçi arayışlarının önemli bir merkezi haline gelmiştir.
Soyut Tarzın Evrimi ve Lekesel Dönüşüm
Mübin Orhon'un sanat serüveni, aralıksız sürdürdüğü teknik dönüşümler ve biçimsel yeniliklerin bir ürünüdür. 1950'li yılların ikinci yarısında, resimlerindeki geometrik soyutlayıcı yaklaşım yerini yavaş yavaş lekelerin egemen olduğu yeni bir üsluba bırakmıştır. Sanatçı, geometrik formlardan uzaklaştıktan sonra Paris Okulu temsilcileriyle ortak paydada buluşan lekesel bir yaklaşımı benimsemiştir. Benimsediği bu lekeci anlayış, tuval yüzeyinde yeni estetik değerlerin oluşmasına imkan tanımıştır. Tuvallerinde boyayı farklı yoğunluklarda kullanarak dokusal değerleri ön plana çıkaran ressam, yürüttüğü yüzey araştırmaları sonucunda dinamik ve devingen fırça vuruşlarını temel alan bir yöntemi benimsemiştir. Yüzey araştırmaları geliştikçe devingen fırça vuruşları tuval üzerinde çok daha belirgin hale gelmiştir. Boyayı incelterek tuval yüzeyinde akışkan bir şekilde yayılmasını sağlayan teknik denemeler yapan sanatçı, akıtma yöntemiyle yapıtlarına derin bir hareketlilik kazandırmıştır. 1964 ile 1968 yılları arasında Türkiye'de ikamet eden Orhon, ardından tekrar Paris'e dönüş yapmıştır. Ömrünün geri kalanını bu şehirde geçiren sanatçı, 1968'deki dönüşüyle birlikte lirik-soyut üslubuna veda ederek monokrom nitelikteki çalışmalara imza atmıştır.
Doğu Felsefesi ve Olgunluk Dönemi
1970'li yıllara gelindiğinde sanatçının yaratım sürecinde yeni bir esin kaynağı belirmiştir. Doğu felsefesinden etkilenen Orhon, bu dönemde tek rengin hakim olduğu monokrom yapıtlar ortaya koymuş ve felsefi düşüncelerini tuvallerine yansıtmıştır. Ardından, tuvallerinde dikey ve yatay doğrultularda fırça izleri ile kazımalar kullanarak eserlerinin görsel zenginliğini artıran özgün bir seri ürütmiştir. 1975 yılından itibaren ise sanatının en yetkin evresini yansıtan geometrik soyutlamalar dönemine geçiş yapmıştır. Ölümüne dek sürecek olan bu olgunluk döneminde, biçimsel yetkinliğini en üst noktaya taşımıştır. Özellikle 1978 yılından sonra gerçekleştirdiği son dönem çalışmalarında, adâta bir yarığı andıran dikey çizgiler üzerinde yoğunlaşarak kompozisyonlarında derinlik ve mistik bir atmosfer yaratmayı başarmıştır. Bu dikey çizgiler onun son döneminin belirgin bir imzası olmuştur.
Sanatsal Gelişimi ve Teknik Arayışları
Mübin Orhon'un resim kariyeri boyunca eserlerinde deneyimlediği başlıca tarz ve teknikler şunlardır:
- Geometrik Soyutlama: Kariyerinin ilk yıllarında ve 1975 sonrası olgunluk döneminde tercih ettiği ana üslup biçimidir.
- Lekeci Yaklaşım: Paris Okulu çizgisine yakınlaşarak boyayı farklı yoğunluklarda uyguladığı ve dokusal zenginlik ürüttiği tarzdır.
- Akıtma Tekniği: Boyayı incelterek tuvalde akıttığı yöntemdir.
- Monokrom Çalışmalar: 1968 dönüşü ve 1970'li yıllarda Doğu felsefesinin etkisiyle ürüttiği tek renkli yapıtlarıdır.
- Fırça İzleri ve Kazımalar: Çalışmalarına hareketlilik kazandırmak amacıyla yatay-dikey vuruşlar ile kazıma tekniklerini kullandığı çizgisidir.