Türk resim sanatının modernleşme sürecinde önemli kilometre taşlarından biri olan Mehmet Ruhi Arel, 1880 yılında İstanbul'un tarihi semti Galata'da hayata gözlerini açtı. Sanat tarihçileri tarafından dördüncü kuşak Asker Ressamlar ve 1914 kuşağı arasında kabul edilen usta fırça, döneminin en sıra dışı figürlerinden biridir. Hem deniz subayı kimliği hem de ressamlığıyla bilinen Mehmet Ruhi Arel, fırçasındaki teknik olgunluğun yanı sıra keman çalması, iyi derecede Fransızca ve İngilizce bilmesiyle de çok yönlü entelektüel birikimini ortaya koydu. Ülkemizde sanatsal örgütlenmenin ilk adımı olan Osmanlı Ressamlar Cemiyeti'nin kurucularından olan sanatçı, ömrünü Türk sanatının çağdaşlaşmasına adadı.
Bahriye Mektebinden Sanatın Zirvesine: Paris Yılları
Saygın bir aileye mensup olan ressamın babası Galatalı Halil İlhami Efendi, dedesi ise Diyarbakırlı Kadiri Şeyhi Hacı Ali Baba'dır. İlköğrenimini bitirdikten sonra askeri eğitime yönelen genç Mehmet Ruhi, dönemin prestijli okulu Bahriye Mektebi'ne kaydoldu. Buradaki disiplinli eğitimi başarıyla tamamlayarak 1900 yılında Mekteb-i Bahriye-i Şahane'den deniz subayı rütbesiyle mezun oldu. Ancak içindeki resim aşkı dinmedi. Deniz subaylığı görevini başarıyla sürdürürken resimle bağını koparmayan Mehmet Ruhi Arel, 1909 yılında Sanayi-i Nefise Mektebi bünyesinde açılan ve kazanan yetenekleri Paris'e gönderen sınavda üstün başarı gösterdi. Bu yetenek sınavını birincilikle kazanarak devlet bursuyla resim eğitimi almak üzere Paris'e gitme şansına kavuştu. Fransa günleri onun için büyük bir dönüm noktasıydı. Paris Güzel Sanatlar Ulusal Yüksek Okulu'nda tam beş yıl süren yoğun bir eğitim dönemi geçirdi. Dünyaca ünlü Fransız ressam Fernand Cormon'un atölyesinde çalışarak teknik becerilerini ve sanat vizyonunu en üst seviyeye ulaştırdı.
Akademi ile Yol Ayrımı ve İdealist Öğretmenlik
Takvimler 1914 yılını gösterdiğinde, Birinci Dünya Savaşı'nın başlamasıyla beraber Mehmet Ruhi Bey de diĞr meslektaşları gibi acilen yurda döndü. Türkiye'ye ayak basar basmaz Sanayi-i Nefise Mektebi'nde öğretim üyesi olarak akademik kariyerine başladı. Sanat öğretim üyesi olarak başladığı bu saygın kurumda yenilikçi yaklaşımları hayata geçirmeyi arzuluyordu. Ne var ki buradaki tutucu eğitim anlayışıyla uyuşamadı. Akademideki mevcut müfredatı ve sanatsal eğitimi çağın estetik gelişimine ve modern gidişata uygun görmediği için buradaki görevinden kısa sürede ayrıldı. Bu kararlı istifanın ardından idealist bir öğretmen olarak farklı okullarda dersler vermeyi seçti. Genç dimağlara sanat sevgisi aşılamak için Anadolu ve İstanbul'daki çeşitli eğitim kurumlarında aralıksız resim öğretmenliği yaptı. Ruhi Bey'in öğretmenlik yaptığı okullar şunlardır:
- Darüleytam (Yetimler Yurdu)
- Kabataş Okulu
- Namık Kemal Okulu
- Kız Muallim Okulu
- Bahriye
Enver Paşa Atölyesi ve Cephenin Tuvale Yansıması
Sanatçının entelektüel derinliği resimle de sınırlı değildi. Geniş ilgi alanlarıyla dikkat çeken usta, entelektüel çevrelerde kendine çok özel bir konum edindi. Çok iyi derecede Fransızca ve İngilizce konuşan Arel, aynı zamanda usta içi keman çalmasıyla da meclislerde aranılan bir isimdi. Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Harbiye Nazırı Enver Paşa tarafından açılan ünlü resim atölyesine katılarak önemli bir sorumluluk üstlendi. Usta ressamın bu özel atölyede birlikte dirsek çürüttüğü diĞr büyük sanatçılar şunlardı:
- Sami Yetik
- Ali Cemal Ben'im
- Ali Sami Boyar
- Namık İsmail
- Hikmet Cevat
- İbrahim Çallı
Dönemin diğer seçkin ressamlarıyla yan yana üreterek cephenin çetin şartlarını, cephe gerisindeki hayatı ve acıları tuvaline yansıtan sanatçı, savaşın yıkıcı etkilerini anlatan son derece dramatik eserler ortaya koydu. Hayatı boyunca Türk resmine hem eserleriyle hem de yetiştirdiği sayısız öğrenciyle hizmet eden usta sanatçı, 14 Ekim 1931 tarihinde hayata veda etti. Bu erken ölüm sanat camiasını derinden sarstı. Henüz 51 yaşındayken vefat eden ressamın cenazesi, Kasımpaşa Kulaksız Aile Kabristanı'na defnedildi.