Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde Halep'te dünyaya gelen, Cumhuriyet döneminde ise Türk hariciyesinin en saygın temsilcilerinden biri haline gelen diplomat ve yazar Mehmed Fuad Carim, İkinci Dünya Savaşı sırasında Marsilya'da sergilediği cesaret dolu kurtarma operasyonlarıyla tarihe adını yazdırmıştır. 1892 yılında Çerkes kökenli bir ailenin evladı olarak doğan Carim, yükseköğrenimini 1913'te Mülkiye Mektebi'ni tamamladıktan sonra devlet kademelerinde hızla yükselmiştir. Genç yaşta önemli idari görevler üstlenen vatansever aydın, ömrünü ülkesine adamıştır. Kendisi, 9 Nisan 1972 tarihinde İstanbul'da vefat etmiştir.
Millî Müadele Yılları ve Siyasi Kariyeri
Mehmed Fuad Carim, Mülkiye Mektebi'nden mezuniyetinin ardından mülki idare basamaklarını hızla tırmanarak İzmir Bornova Nahiye Müdürlüğü görevine getirilmiştir. Ardından Karesi Sancağı İşleri Müdürlüğü yapan Carim, vatanın işgal altında olduğu zorlu yıllarda Gönen ve Adapazarı kaymakamı olarak görev almıştır. Birinci Dünya Savaşı patlak verdiğinde Teşkilât-ı Mahsusa bünyesinde aktif sorumluluklar üstlenen genç bürokrat, vatan savunmasında kritik roller oynamıştır. Mücadele ruhu her zaman ön plandaydı. İşgallere karşı Anadolu'da yükselen direniş hareketine katılarak Kuvâ-yi Milliye bünyesinde çalışmıştır.
Millî Müadele'nin zaferle taçlanması sürecinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin birinci döneminde İzmit Milletvekili olarak parlamentoya girmiştir. Ancak vatan hizmeti onu diplomatik alanda daha büyük görevlere çağırınca, 24 Temmuz 1922 tarihinde Moskova ve Kazan Başşehbenderliği görevine atanması vesilesiyle mebusluktan istifa etmiştir. Gösterdiği fedakarlıklar ve cephe gerisindeki üstün hizmetleri dolayısıyla kendisine kırmızı-yeşil şeritli İstiklal Madalyası tevcih edilmiştir. Bu ödül, onun bağımsızlık mücadelesindeki en somut nişanesidir.
Hariciyede Bir Ömür ve Marsilya Kahramanlığı
Cumhuriyet'in ilan edilmesinin ardından Türkiye'nin dış dünyadaki sesi olan başarılı diplomat, dünya başkentlerinde ülkesini gururla temsil etmiştir. Kendisi, Kopenhag, Milano ve Marsilya başkonsoloslukları gibi kritik diplomatik misyonlarda görev almıştır. Cumhuriyet'in ilan edilmesinden sonra üstlendiği kritik diplomatik görevlerden bazıları şunlardır:
- Kopenhag, Milano ve Marsilya başkonsoloslukları
- Cidde elçiliği
- Dışişleri Bakanlığı Genel Sekreterliği
- Rio de Janeiro büyükelçiliği
Mehmed Fuad Carim'in diplomatik kariyerindeki en unutulmaz ve insanlık tarihi açısından en kıymetli dönemi, İkinci Dünya Savaşı'nın karanlık günlerinde Marsilya Başkonsolosu olarak görev yaptığı esnada yaşanmıştır. Nazi Almanyası'nın Avrupa'da başlattığı Yahudi soykırımı sırasında, kendi hayatını da riske atarak olağanüstü bir çaba göstermiştir. Fransa'daki Türk vatandaşı Musevileri toplama kamplarına gönderilmekten kurtaran kahraman diplomatlarımız arasında yer alarak insanlık tarihine geçmiştir. Onun sergilediği bu kararlı ve insani duruş, yüzlerce insanın hayata tutunmasını sağlamıştır.
Edebi Yönü ve Tarihe Işık Tutan Eserleri
Carim, yalnızca başarılı bir devlet adamı ve hariciyeci olmakla kalmamış, aynı zamanda entelektüel birikimiyle de öne çıkmıştır. Yazarlık kimliğiyle de edebiyat ve tarih dünyasında adından söz ettiren Fuad Carim, Hür Adam gazetesinde kaleme aldığı köşe yazılarıyla fikir hayatına katkıda bulunmuştur. Tarih araştırmalarına büyük ilgi duyan yazar, Türk tarihinin bilinmeyen yönlerini gün yüzüne çıkarmak için önemli çalışmalar gerçekleştirmiştir.
Edebi mirası arasında yer alan en bilinen eserlerden biri "Venezüellalı Miranda'nın Türkiye'ye Dair Hatıratı İşlenmemiş Konular / Osmanlı Tarihinde Gizli Kalmış Olaylar" başlığıyla yayımlanmıştır. Bu çalışma, Osmanlı geçmişinin gizemlerini aydınlatmaktadır. Ayrıca, 16. yüzyılda Osmanlılara esir düşen bir İspanyol'un gözlemlerini aktaran "Pedronun Zorunlu İstanbul Seyahati / 16. Yüzyılda Türklere Esir Düşen Bir İspanyolun anıları" adlı eseri de kültür dünyamıza kazandırmıştır. Eserleri, onun araştırmacı kimliğini açıkça kanıtlamaktadır.