Martin Heidegger, varoluşçu felsefede çığır açan ve postmodern düşüncenin temellerini atan Alman bir filozoftur. Düşünür, 26 Eylül 1889 tarihinde Almanya'nın Baden bölgesindeki Meßkirch kasabasında, zangoçluk yapan bir Katolik babanın oğlu olarak dünyaya geldi. Zorlu çocukluk yıllarından itibaren dinî ve felsefi konulara karşı son derece derin bir ilgiyle yetişti. Geliştirdiği özgün kuramlar, onu çağının en çok tartışılan entelektüel figürlerinden biri hâline getirdi. Felsefe tarihindeki bu derin serüven, 26 Mayıs 1976 tarihinde Freiburg im Breisgau'da, 87 yaşındayken hayatını kaybetmesiyle son buldu.
Akademik Yükseliş ve Varlık Sorusu
Heidegger'in eğitim hayatı dinî ve felsefi altyapısını kurmasında son derece belirleyici bir rol üstlendi. Freiburg Üniversitesinde Katolik ilahiyatı ve Hıristiyan felsefesi eğitimi alan düşünür, akademik dünyada adını ilk kez 1914 yılında duyurdu. Doktora tezi olan "Psikolojide Yargı Kuramı" başlıklı ilk çalışması, onun derin felsefi kabiliyetini gösterdi. Bu büyük akademik başarı, 1923 yılında onun Marburg Üniversitesinde profesörlük kadrosuna atanmasının önünü açtı. Kariyerindeki en büyük dönüm noktası ise 1927 yılında yayımladığı anıtsal eseri "Varlık ve Zaman" oldu. Bu eser, sadece varoluşçu felsefeyi etkilemekle kalmadı, bütün felsefe tartışmalarının merkezine yerleşti. Çalışmanın temel amacı, felsefeyi yeniden asıl odağına döndürmekti. Varlık ve Zaman kitabının temel amacı, unutulan varlık sorusu üzerine derinlemesine düşünerek varlığın kendi anlamını, nasıl var olabildiğini, varoluşunu nasıl ortaya çıkardığını ve insanın diğer varolanlar arasında kendi varlığını nasıl kavradığını sorgulamaktı.
Siyasetin Gölgesinde Bir Yaşam
Siyasi tercihleri nedeniyle her zaman tartışılan bir isim oldu. Adolf Hitler'in iktidara gelmesiyle birlikte, 1933 yılından itibaren Nazi partisine katılan düşünür, aynı süreçte Freiburg Üniversitesinin rektörlüğü görevini üstlendi. Bu dönemde izlediği politikalar nedeniyle çalışmaları hep geri planda kaldı ve ağır eleştirilere maruz kaldı. Nazilerle olan bağı, 1945 yılında üniversiteden uzaklaştırılmasına yol açtı. Yaşadığı bu zorunlu ayrılığın ardından, uzun süren sessizliğini ancak 1952 yılında üniversiteye geri dönerek sonlandırabildi. Üniversiteden 1945 yılında uzaklaştırılan düşünür, uzun bir aradan sonra 1952'de geri dönebilmiş ve daha sonra siyasi tercihlerinin hata olduğunu belirtse de üzerindeki karanık gölgeleri tamamen kaldıramamış, fakat buna rağmen teorik çalışmalarının değeri ve felsefedeki saygın yeri her zaman varlığını sürdürmüştür.
Bırakılmışlık, Dasein ve Ölümün Felsefesi
Ünlü filozofun ortaya koyduğu düşüncelerde hocası Edmund Husserl'in son derece derin izlerini görmek her zaman mümkündür. Husserl'in etkisiyle fenomenolojiyi varlık sorusu çerçevesinde yeniden yorumlayan düşünür, kendine özgün bir varoluşçu felsefe geliştirdi. Korku, kaygı, sıkıntı, merak ve ölüm gibi insan ruhunu sarsan kavramları felsefe düzlemine taşıdı. Heidegger'e göre insan, dünyaya kendi tercihi olmaksızın bırakılmıştır. Filozofun "Dasein" yani orada varlık olarak tanımladığı insan, bu bırakılmışlık içinde kendi varlığını kurma özgürlüğüne zorunlu kılınmıştır. İnsanın bu dünyaya öylece bırakılmış olması fikri, varoluşa atılmış olan Dasein'ın kendi varlığını oluşturma özgürlüğüne zorunlu kılınması gerçeğini beraberinde getirir ve bu bırakılmışlık aslında başlangıçta bir özgürlük yokluğuyken, sondaki kaçınılmaz ölümle de sınırlıdır. İnsan, bu bırakılmışlık içinde kendi yaşamını yaptığı seçimlerle ileriye doğru inşa eder. Ölüm fikri, filozofun düşünce sisteminde hayati bir yer tutar. Ölüme yazgılı olan insanoğlu, kendi varoluşunu bu kaçınılmaz sonun bilinciyle gerçekleştirmekle yükümlüdür.
Entelektüel Etkileşimler ve Kitapları
Felsefe serüveninde Immanuel Kant, Georg Wilhelm Friedrich Hegel ve Edmund Husserl gibi dev isimlerin felsefi teorilerinden derinden esinlenen Heidegger, aynı zamanda Friedrich Nietzsche'nin yaklaşımlarıyla da son derece sert ve kapsamlı bir eleştirel hesaplaşmaya girişmiştir. Öte yandan ünlü filozof, kendi felsefi yaklaşımının Jean-Paul Sartre tarafından yanlış anlaşıldığını savundu. Varoluşçuluk teriminin, kendi düşüncelerinin özünü yansıtmak için doğru bir kavram olmadığını sıklıkla vurguladı. Bütün çalışmalarının temelini oluşturan varlık sorusu, aslında filozofun tüm entelektüel mirasının özüdür. Bu derin arayiş, varlığın unutulmuşluğuna karşı güçlü bir itirazdır.
Ardında felsefe tarihini sarsan pek çok önemli yapıt bırakan Martin Heidegger'in başlıca kitapları şunlardır:
- 1927 - Varlık ve Zaman (Sein und Zeit)
- Zaman ve Varlık Üzerine
- Nedir Bu Felsefe?
- Hümanizmin Özü
- Metafizik Nedir?
- Tekniğe İlişkin Soruşturma
- Bilim Üzerine İki Ders
- Zaman Kavramı (Der Begriff der Zeit)
- Nietzsche'nin Tanrı Öldü Sözü ve Dünya Resimleri Çağı
- Sanat Eserinin Kökeni
- Teknik ve Dönüş-Özdeşlik ve Ayrım
- Olmaya Bırakılmış
- Metafiziğe Giriş
- Hümanizm Üzerine