Balmumundan şekillendirdiği heykellerle dünya genelinde bir marka hâline gelen Marie Tussaud, namıdiğer Madame Tussauds, 1 Aralık 1761 tarihinde Fransa'nın Strasbourg kentinde dünyaya gözlerini açtı. Hayatı boyunca savaşlar, devrimler ve kişisel zorluklarla mücadele eden bu cesur kadın, sanatı ve ticari zekası sayesinde tarihin en büyük balmumu heykel imparatorluğunu kurmayı başardı. Fransa'da amcasının yanında başladığı çıraklık serüvenini, İngiltere sokaklarında seyyar bir sergiye dönüştürdü ve ardından Londra'da kalıcı bir müze kurarak ölümsüzleştirdi. İnsanların gizemli olana ve ünlü simalara duyduğu merakı sanatsal bir şovla birleştiren sanatçı, bugün New York'tan Sidney'e uzanan dev bir kültür ağının temellerini attı. Onun bu büyüleyici yaşam öyküsü, sadece bir başarı hikayesi değil, aynı zamanda hayatta kalma mücadelesinin en somut örneğidir.
Giyotinin Gölgesinde Şekillenen İlk Eserler
Marie'nin babası Joseph Grosholtz, o henüz doğmadan önce Fransa-Prusya savaşında hayatını kaybetmiş bir askerdi. Yetim kalan Marie, annesi Anne-Marie Walder ile birlikte İsviçre'nin Bern kentine göç etti. Burada, amcası Dr. Philippe Curtius'un evine yerleştiler. Curtius, balmumundan anatomik heykeller ve meşhur kişiliklerin büstlerini yaparak geçimini sağlayan yetenekli bir doktordu. Sanatçı, amcasının peşinden Paris'e gittiğinde henüz altı yaşındaydı. Zamanla atölyede çalışmaya başlayarak işin tüm inceliklerini öğrendi. Henüz 17 yaşındayken, dönemin ünlü düşünürleri Voltaire ve Benjamin Franklin'in büstlerini yapabilecek olgunluğa erişti. Kısa sürede yeteneğiyle dikkat çeken Marie, Versailles Sarayı'na davet edilerek Fransa Kralı XVI. Louis'nin kız kardeşi Elisabeth'e sanat dersleri vermeye başladı. Sarayda geçirdiği sekiz yıl, onun hayatının en görkemli ama aynı zamanda en tehlikeli dönemi olacaktı.
Fransız İhtilali başladığında, sarayla olan yakın ilişkisi nedeniyle Marie ve annesi Taht'a sadakatleri sorgulanarak hapse atıldılar. İdam edilmek üzere saçları kesilen genç kadın, giyotinin soğuk nefesini ensesinde hissetti. Ancak Dr. Curtius'un nüfuzlu dostları sayesinde son anda ölümün kıyısından kurtuldu. Özgürlüğünü kazandıktan sonra ise kendisini korkunç bir görevin içinde buldu. Devrim komitesi, giyotinle idam edilen kraliyet mensuplarının ve soyluların kesik başlarından ölüm maskeleri çıkarmasını emretti. Kucağına aldığı bu cansız başların plaster yardımıyla kalıplarını çıkardı. Bu dehşet verici koleksiyonda, geçmişte yakından tanıdığı Kral XVI. Louis ve Kraliçe Marie Antoinette de bulunuyordu.
İngiltere Seyahati ve Seyyar Müze Yılları
Dr. Curtius 1794 yılında vefat edince, tüm stüdyosu ve iki balmumu müzesi Marie'ye miras kaldı. Bir yıl sonra kendisinden sekiz yaş küçük mühendis François Tussaud ile dünya evine girdi. Bu evlilikten Joseph ve François adında iki erkek çocuğu dünyaya geldi. Ancak bir süre sonra yollarını ayıran çift boşandı. Marie, devraldığı stüdyonun ağır borç yükü altında eziliyordu. 1802 yılında ailesinin geçimini sağlamak için radikal bir karar aldı. Amcasının eski bir dostu olan iş adamı Paul de Philstal ile anlaşarak eserlerini İngiltere'ye götürdü. Londra'daki Lyceum Tiyatrosu'nda sergilenen figürler büyük ilgi gördü. Fakat Philstal'ın kazancın yarısını talep etmesi üzerine Marie kendi yolunu çizmeye karar verdi.
Oğullarını da yanına alan azimli anne, tam 33 yıl boyunca İngiltere'nin şehirlerini, kasabalarını ve köylerini gezerek sergiler açtı. O dönemde yazılı basının yetersiz olması sebebiyle, bu sergiler adeta ayaklı bir gazete işlevi görüyordu. İnsanlar, Avrupa'yı sarsan Napolyon Savaşları ve Fransız Devrimi'nin yansımalarını bu figürlerde görüyordu. Özellikle suçluların, katillerin ve devrimcilerin sergilendiği Korku Odası (Chamber of Horrors), ziyaretçilerin hayal gücünü harekete geçirerek büyük bir ilgi topladı. Nihayet 1835 yılında, 74 yaşına gelen Marie, Londra'nın ünlü Baker Street caddesindeki kalıcı binasına yerleşti. Son çalışması olan kendi büstünü 1842 yılında tamamladı. Hayatının son dönemini burada huzur içinde geçiren büyük sanatçı, 16 Nisan 1850'de, 89 yaşında Londra'da yaşama veda etti.
Asırlık Mirasın Arka Planı: Balmumu Figürlerin Yapım Aşaması
Marie Tussaud'un oğulları Joseph ve François sergiyi başarıyla devam ettirdiler. Müze, 1884 yılında Marylebone Yolu'ndaki bugünkü modern yerine taşındı. 1925 yılındaki büyük yangın eserlerin çoğuna zarar verse de, müze küllerinden yeniden doğmayı bildi. 1931'deki depremde ilginç bir şekilde sadece katil Dr. Crippen'ın heykeli ortadan ikiye ayrıldı. İkinci Dünya Savaşı sırasındaki ağır bombardımanlarda ise mucizevi bir şekilde kurtulan az sayıdaki figürden biri Adolf Hitler heykeli oldu. Aile, 1967 yılında müezeyi özel yatırımcılara devretti. Bugün bu benzersiz marka, dünya genelinde milyonlarca ziyaretçiyi büyülemeye devam ediyor.
Bugün ziyaret ettiğimiz o inanılmaz derecede gerçekçi balmumu heykellerin arkasında, yüzyıllar öncesine dayanan son derece titiz ve sabırlı bir üretim süreci yatmaktadır. Dört ay süren ve yaklaşık 300 bin dolara mal olan bir heykelin yapılış aşamaları şunlardır:
- Detaylı Ölçü Alımı ve Fotoğraflama: Figürü yapılacak ünlünün yüzlerce farklı açıdan fotoğrafı çekilir ve milimetrik ölçüleri kaydedilir.
- Kilden Yontma: Alınan ölçüler temel alınarak heykeltıraşlar tarafından tam 150 kilogram kil kullanılarak ilk model şekillendirilir.
- Alçı Kalıp Hazırlığı: Üstün kaliteli alçıyla başın çok parçalı kalıbı çıkartılır. Bu kalıplar oldukça dayanıklıdır ve asırlarca saklanabilir.
- Balmumu Dökümü: Özel renklendiriciler eklenerek 74 santigrat dereceye kadar ısıtılmış sıvı balmumu kalıba dökülür ve soğumaya bırakılır.
- Kalıbın Sökülmesi ve Düzeltme: Katılaşan baş kalıptan çıkarılır, ek yerlerindeki çıkıntılar temizlenir ve göz delikleri akrilik gözler için eritilerek hazırlanır.
- Hassas Saç Ekimi: Etik yollardan temin edilen gerçek insan saçları, uzmanlar tarafından tek tek kafa derisine yerleştirilir. Bu süreç altı hafta sürer.
- Yağlı Boya ile Makyaj: Gerçekçi bir cilt dokusu için on kat yağlı boya uygulanır. Yirmi farklı ton kullanılarak çiller, benler ve kırışıklıklar işlenir.